Heloisa Amaral, Frederik Croene, Reinier van Houdt, Saori Oya, Sarah Picavet, Keiko Shichijo. Programma: Julia Wolfe, My lips from speaking, Julius Eastman Gay Guerilla, Steve Reich Six pianos. Gehoord: 21 mei 2026, Muziekgebouw, Amsterdam.

Door Michael Klier

 

Zes concertvleugels in een halve cirkel: dat is een imposant gezicht! En dan kom je voor een compositie van Steve Reich: Six pianos. De Belgische pianist en componist Frederik Croene heeft, naast zichzelf,  vijf pianisten bij elkaar gezocht om deze legendarische compositie uit het jaar 1973 uit te voeren. Behalve Reich zette hij werken van Julia Wolfe en Julius Eastman voor eveneens zes piano’s op het programma. Beiden zijn componisten in de minimal music stijl. In een week tijd (pianiste Saori Oya kwam speciaal vanuit Japan) repeteerden zij dit veeleisende repertoire. Het publiek was na afloop razend enthousiast, ook al had de uitvoering van Wolfe en Eastman beter gekund.

 

 

Wolfe

Componiste Julia Wolfe heeft in 1993 een stuk voor 12 handen geschreven. Zij liet zich inspireren door de opruiende openingsmaten van Think, de hit met zijn legendarische refrain (Freedom) van Aretha Franklin uit de jaren zestig. De titel my lips from speaking, is ontleend aan de bijbelse zin: “Bewaar mijn tong voor het kwaad en mijn lippen voor bedrieglijke woorden.” In deze originele compositie voor zes piano’s, breekt Wolfe de eerste paar akkoorden op. Eerst met veel pauzes en vervolgens met steeds meer verve wordt dit stukje muziek minimalistisch tot in den treure herhaald. Ondertussen gebeurt er van alles: breaks, harder en zachter van enkele riffs cq melodielijnen, totdat de klanken uitmonden in een wolkbreuk van klankgeweld. Croene gaf in het begin met zijn hoofd de maat aan. Later namen piano 3 en 4 het over. Wat helaas ontbrak in Amsterdam was de swingende blues die wel degelijk in deze compositie aanwezig is, en aan het eind een extatische razernij.

 

 

Reich maakt indruk

Hierna volgde, na een kleine stoelendans, een kolkende uitvoering van Steve Reichs Six Pianos. Een vriend in New York gaf hem en zijn medemuzikanten ’s avonds toegang tot een pianowinkel. Reich wilde oorspronkelijk een stuk voor alle piano’s in deze winkel componeren. Uiteindelijk koos hij voor een ensemble van zes piano’s die dicht bij elkaar stonden, waardoor een zeer nauwkeurige timing mogelijk was. Coene en zijn medemusici begonnen Reichs minimalistische klassieker in een virtuoos hoog tempo. Wat het stuk daarnaast spannend maakte waren de ritmische patronen die geleidelijk uit elkaar lopen en de zich steeds verschuivende accenten. Je zag het plezier bij alle musici ervan afspatten. Bij deze uitvoering viel werkelijk alles op zijn plek.

 

 

Eastman

Het afsluitende stuk van deze concertavond zonder pauze, had de provocerende titel Gay Guerilla. De Amerikaanse muzikant, zanger, danser en componist Julius Eastman (1940-1990) heeft het in 1979 geschreven. Eastman, aan het eind van zijn leven een dakloze in de straten van New York City, gestorven als drugsverslaafde en grotendeels vergeten door de geschiedenis – er zijn maar weinig andere componisten die een lot hebben gekend dat zo tragisch is als dat van Julius Eastman. En dat hoewel Eastman in de jaren zeventig hard op weg leek naar succes. Hij werkte samen met onder meer Pierre Boulez, Meredith Monk en John Cage, maar wat uiteindelijk ontbrak was brede erkenning door de gevestigde orde. ‘Zijn identiteit als homoseksuele Afro-Amerikaanse componist speelde een grote rol in zijn composities, zowel in de provocerende titels die hij voor zijn composities koos als in de manier waarop hij jazz en populaire muziek in zijn unieke stijl verwerkte.’

 

 

 

In Gay Guerilla verwijst Eastman naar Bachs koraal Ein feste Burg ist unser Gott. Als openlijk homoseksuele man die leefde in de jaren ‘70 (homoseksualiteit werd pas in 2003 in alle Amerikaanse staten vrijgesteld van strafrechtelijke vervolging), gebruikte Eastman zijn titels om zijn luisteraars te dwingen na te denken. Over Gay Guerilla zei hij: ‘.. ofwel verheerlijk ik ze, ofwel verheerlijken ze mij. En in het geval van “guerrilla” verheerlijkt dat “gay”. Een guerrilla is iemand die in ieder geval zijn leven opoffert voor een standpunt.’

Zoals veel van zijn composities liet Eastman de bezetting vrij. Hij nam het stuk zelf op met vier piano’s. Helaas werd in Amsterdam veel van het muzikale materiaal overstemd door de resonantie van de  vleugels, vooral in de fortissimopassages. Desondanks ben ik blij dat ik kennis heb kunnen maken met het uitzonderlijke werk van Eastman.

Michael Klier

 

 

Foto’s: Peter Serling, Donald Burkhardt, Marleen Nelen

De recensie verschijnt ook op https://musicwork.shop/blog/

Info:

www.muziekgebouw.nl