Finale Liszt Pianoconcours Utrecht. Radio Filharmonisch Orkest o.l.v Stéphane Denève, m.m.v. Kang Tae Kim, Thomas Kelly en Alexander Kashpurin, piano. Werken van Liszt.
Door Willem Boone
Fazioli of Steinway
Een bijzonderheid bij de finale van dit pianoconcours is dat de deelnemers daarbij de keuze uit een aantal instrumenten hebben. Gisteravond konden de drie deelnemers een van de Pianoconcerten van Liszt op een Fazioli of een Steinway spelen. Volgens presentator Christiaan Kuyvenhoven sluit men daarmee aan bij de realiteit: als pianist weet je nooit welk instrument je aantreft. Bij dat laatste kan je een paar vraagtekens zetten: je moet het als pianist inderdaad maar ‘doen’ met wat er voorhanden is, maar eigenlijk alleen de grote zalen als het Concertgebouw bieden een keuze. Overigens gaat het dan vaak niet om vleugels van verschillende merken. De Zuid-Koreaanse pianist Kang Tae Kim speelde als eerste op de Fazioli-vleugel. Bij zijn inzet van het Eerste pianoconcert klonk deze niet uitgesproken mooi, later die avond viel dat bij de tweede solist niet meer op. Het zal dus een kwestie van toucher van Kim geweest zijn. Hij speelde de inzet direct fors, maar hij liet gaandeweg horen dat hij er niet op uit was om de aandacht naar zich toe te trekken. De ietwat scherpe klank van de vleugel deed vooral afbreuk aan het tweede deel, Quasi adagio. Het orkest speelde daarentegen onder leiding van Denève aandachtig en fraai. Het Allegretto vivace en Allegro animato klonken achtereenvolgens licht en virtuoos, maar toch speelde Kim deze niet met veel karakter en een persoonlijke visie. Dat was jammer, want in het filmpje dat aan het begin getoond werd zei hij dat dit pianoconcert zijn favoriet was.
Twee keer tweede pianoconcert
De tweede kandidaat, de Engelsman Thomas Kelly, zorgde voor een geheel andere uitvoering. Het was interessant dat hij het Tweede Pianoconcert speelde, dat als geheel lyrischer van aard is dan het virtuoze Eerste Pianoconcert.Het orkest zette op sfeervolle wijze in en Kelly speelde zijn eerste solo bijna kalm. Opvallend was het filigraan in zijn passagewerk, daarnaast klonk dezelfde Fazioli-vleugel onder zijn handen niet scherp meer. Deze pianiste toonde flair in de virtuoze gedeeltes en imponeerde vooral door zijn evenwichtige visie op de muziek van Liszt. Hij beheerste de materie op soevereine wijze, maar tekende vooral voor een fijnzinnige, ‘vanzelfsprekende’ benadering. Daarmee wekte hij de indruk van een ‘compleet’ musicus. Hij was er duidelijk niet op uit om te epateren en speelde op overtuigende wijze samen met het orkest. Dit is niet de manier waarop Liszt over het algemeen uitgevoerd wordt, maar deze visie kon mij nu juist heel erg bekoren. Tegelijk begrijp ik ook waarom de jury hem niet de eerste prijs verleende. Hij wekte misschien net iets te veel de indruk van een ‘gentleman’. Zoals pianiste Mûza Rubackyté, die naast mij zat en diverse malen jurylid bij dit concours was, zei: ‘Je kan Liszt niet alleen met witte handschoenen aan spelen’. Dat is waar, zijn muziek verlangt ook ongeremde passie en vraagt van pianisten dat ze op zulke momenten hun klauwen uitslaan. Als gezegd, deze uitvoering was heel origineel en belichtte een kant van Liszt die je niet vaak hoort.
Alexander Kashpurin
De derde pianist die deze avond optrad, de Rus Alexander Kashpurin, had ervoor gekozen om op de Steinway te spelen. Ook hij vertelde in het inleidende filmpje dat dit pianoconcert zijn favoriet was. Hij kwam zelfs met beelden van de hemel, gevechten van Lucifer, verschillende krachten, maar uiteindelijk ook van liefde die de wereld tot een betere plaats zou maken. Zijn uitvoering (die direct na die van Kelly klonk) had niet verschillender kunnen zijn. Hij koos direct voor een rapsodische, ‘Russische’ benadering, die naar het spectaculaire neigde en bij vlagen behoorlijk eigenzinnig klonk. Zijn toonvorming was niet altijd even verzorgd en zijn spel was ongeduriger dan dat van Kelly. Het leek erop dat ook het Radio Filharmonisch Orkest feller en onstuimiger speelde dan bij de vorige solist. Tegelijk werd bij deze jonge Rus snel duidelijk dat dit het pianospel is dat als het ware van je ‘verwacht’ wordt en waarmee je succesvol een concours op je naam schrijft. En laat er geen twijfel over bestaan: zijn spel was ontegenzeglijk indrukwekkend en gepassioneerd, hoewel niet zo evenwichtig als dat van zijn Engelse collega. Het interessante was dat deze twee uitvoeringen totaal verschillend waren en daardoor eens te meer aantoonden dat er x versies op hetzelfde stuk mogelijk zijn. Het einde van dit concert klonk zeer virtuoos en energiek onder de handen van de Rus.
De uitslag
Na een pauze volgde de juryuitslag. Het was aardig dat men in een filmpje een aantal juryleden aan het woord liet over de drie finalisten. Zo zei men over Kim dat hij ‘heel goed en precies speelt’, ‘hij de spanning vast kan houden en over veel fantasie beschikt.’ Over Kelly dat hij ‘een supertalent is, een verfijnde persoonlijkheid heeft, sterk gevoel voor vorm bezit en iemand die de muziek dient’. Ten slotte over Kashpurin dat hij ‘een unieke kijk heeft op alles wat hij speelt, hij kan je van je stoel blazen, dramatisch, emotioneel en creatief.’
Juryvoorzitter Cyntia Wilson benadrukte in haar speech dat Utrecht na 40 jaar Liszt-concours nog altijd de werking van een magneet op jonge pianisten heeft en daarna maakte Kuyvenhoven de drie winnaars bekend: Kashpurin kreeg zowel de publieksprijs als de eerste prijs, Kelly de tweede prijs en Kim de derde prijs.
Ten slotte was het laatste woord aan de muziek: Kashpurin speelde het verplichte werk uit de eerste ronde, Glimpses of Liszt and Weber in a dream’ van Joey Roukens. een pianistisch geschreven werk dat Kashpurin met veel gevoel voor effect bracht.
Willem Boone
