Adembenemende Renaissance-juweeltjes met Paul van Nevel bij het Nederlands Kamerkoor
Nederlands Kamerkoor o.l.v. Paul van Nevel. Programma Tussen tijd en ruimte: Pieter Maessins, Tota pulchra es; Johannes Ciconia, Le ray au soleyl ; Vicente Lusitano, Salve Regina; Anoniem, Si doulchement mon ceur; Robert Wylkynson, Jesus autem transiens; Jean l’Héritier, Locutus est Dominus; Antoine Brumel, Du tout plongiet / Fors seulement; Max Reger, Time, what an empty vapor ‘tis; Mathieu Gascongne, Ista est speciosa; Francesco Soriano, Oblighi sopra ’Ave Maris Stella’; Jean Larchier, Petit coeur franc; Jacobus de Kerle, Agnus Dei uit de Missa da Pacem Domine. Gehoord: 19 november 2025, Muziekgebouw, Amsterdam.
Door Michael Klier
18 zangers, 12 composities voor wisselende a capella bezettingen en een dirigent die een coryfee is in het opsporen van zeldzame partituren. Paul van Nevel duikt al meer dan een halve eeuw in oude bibliotheken en ontdekt zo steeds nieuwe pareltjes van lang vergeten componisten. Ooit zou hij zich op een van zijn speurtochten hebben ontfermd over zeventiende-eeuwse prachtstukken van het Museo Bibliografico Musicale van Bologna. Is dit niet het ultieme bewijs van een onstilbaar verlangen naar mooie muziek?
Paul van Nevel
Liefhebbers van Renaissance muziek plukken al decennialang de zoete vruchten van zijn verzamelwoede. En ongeacht zijn leeftijd van 79 jaar treedt hij gelukkig nog steeds op. Pas afgelopen zomer heeft Van Nevel aangekondigd de leiding van het Huelgas Ensemble, door hem in 1971 opgericht, over te dragen aan zijn opvolger. Naar het Nederlands Kamerkoor (NKK) zal Van Nevel hopelijk nog lang blijven komen. Ik heb hun actuele programma, getiteld Tussen tijd en ruimte, deze week in Amsterdam met groeiend enthousiasme kunnnen meemaken.
Wisselende opstellingen
Wat Van Nevels concerten altijd weer zo spannend maakt, zijn bovendien de wisselende bezettingen. Voor elk van de 12 programmaonderdelen koos hij een andere opstelling. De oudste gezangen zijn 630 jaar geleden geschreven. Toen hadden componisten onder het schrijven daarbij gedeeltelijk de binnenruimtes van bepaalde kerken in hun hoofd. Johannes Ciconia (ca. 1370 – ca. 1561) werkte bijvoorbeeld in Padua. Daar schreef hij zijn driestemmige raadselcanon Le ray au soleyl.
Kerkruimte
Met een stemvork als dirigeerstokje in zijn hand gebaarde Van Nevel aan het eind zijn zangers de maat te houden. Hij moest niet alleen de 6 zangers die in groepjes van twee in een rechthoek voor hem stonden bereiken, maar ook drie anderen op een verhoging verderop. Daarmee bootste het NKK de binnenruimte van een kerk na, waarvoor deze muziek geschreven is. Dienovereenkomstig was ook het publiek in het Amsterdamse muziekgebouw in 4 blokken rond een vrije binnenruimte gezeteld.
12 stemmig Canon
Het meest indrukwekkende werk van de avond profiteerde het meest van deze zaalopstelling. Ista est speciosa van Mathieu Gascongne (ca 1490 – 1540) is namelijk een 12 stemmige canon. Maar dat niet alleen: elke stem zet een toon hoger (en later weer lager) in dan de voorafgaande. Voor dit staaltje vakmanschap waren 12 zangers achter de stoelrijen in een cirkel opgesteld. Zo kon het publiek in een cocon van welluidendheid de letterlijk rondzingende prachtige canon-inzetten ook optisch volgen.
Reger
Een ander zeer bijzonder muziekstuk om niet meer te vergeten had direct daarvoor geklonken. De romantische componist Max Reger, het absolute buitenbeentje in dit gezelschap van lang vergeten grootheden, droeg met Time, what an empty vapor ‘tis zijn veelstemmig fonkelend steentje bij. Reger was sterk onder de indruk van Bach en zijn tijd. Bovendien is de uitstraling van zijn inwaarts gerichte muziek even melancholiek als die van zijn vroege voorgangers. Het heerlijke koorstuk eindigde met de woorden: ‘Till time and nature dies’ en klonk nog lang na.
Michel Klier
Foto’s: Ben van Duin
De recensie verschijnt ook op https://musicwork.shop/blog/
