Recensies

Cherry Town van Sjostakovitsj bij de Nationale Opera: uitstekende ingrediënten in een matig recept

by De Nieuwe Muze 16 oktober 2026 42 Views

Moskva Tsjerjomoesjki (1959), operette van Dmitri Sjostakovitsj. Alexander de Jong, bariton; Nina van Essen, mezzosopraan; Leòn Ali Cifteci, acteur; Ella Taylor, sopraan; Michael Wilmering, bariton; Thomas Oliemans, bariton; Madison Horman, sopraan e.a.; ISH Dance Collective o.l.v. Marco Gerris; Koor van de Nederlandse Opera en Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Bassem Akiki. Jakop Ahlbom, regie. Gehoord: donderdag 8 oktober 2026 (première), De Nationale Opera Amsterdam

Door Harry-Imre Dijkstra

Wie de wervelende en kleurrijke voorstelling Cherry Town aan zich voorbij zag trekken, kon nauwelijks anders dan zich uitstekend vermaken: een show met voortreffelijke zangers, fantastische dansers, smaakvolle en aansprekende decors, schitterende kostuums, een vol finesse spelend orkest en non-stop iets te beleven. Maar… was dit een operette? Hoe liep dit verhaal? Deze bundeling van podiumactiviteiten was zo bedoeld?

Opdracht

Voor componist Dmitri Sjostakovitsj was het schrijven van de muziek bij het theaterspel Moskva Tsjerjomoesjki, over een (werkelijk bestaande) nieuwbouwwijk bij Moskou een opdrachtwerk. In het Sovjetsysteem tijdens het Chroestsjov-tijdperk was enige dooi ingetreden en kon milde maatschappijkritiek ook in het theater uitgespeeld worden. Een satirische vertelling over woningnood, corruptie in de bouwwereld en liefdesperikelen in een nieuw appartementenblok, zoals die in de jaren ’50 en ’60 vlijtig opgetrokken werden, viel daarom goed bij het staatsapparaat en het publiek. Een paar jaar na de succesvolle theatervoorstellingen volgde zelfs een verfilming, waarvoor de componist extra muziek had geschreven. Miljoenen Russen bezochten de film in de bioscoop. Maar in een brief over zijn muzikale bijdragen was Sjostakovitsj duidelijk: ‘Ik schaam mij dood. (…) Saai, ongeïnspireerd, dom’. Het is inderdaad niet moeilijk deze theatermuziek te groeperen met zijn andere sociaal-realistische composities als de cantate Het lied van de wouden of het ballet De heldere stroom. Óvertoegankelijke orkestklanken beheersen de partituur van Cherry Town, maar voor de makers van de huidige voorstelling was dat nog niet genoeg.

Veranderingen

Om dit werk op te frissen en aan te passen zijn allereerst alle dialogen – essentieel voor een satirische operette – geschrapt en vervangen door beweging. Nee, geen ballet maar hiphop, deels gedanst op vier toegevoegde electronische tracks, die wel iets maar grotendeels niets van doen hebben met de muziek van Sjostakovitsj. Daarnaast is een nieuwere, Engelse vertaling gebruikt voor het vocale aandeel, met veel nieuwerwets taalgebruik en zelfs hedendaagse schuttingtaal. Wederom jammer, omdat het Russisch zich bij uitstek leent om meer theatraal en venijnig uit de hoek te komen. Tot slot zijn diverse karakters uit het oorspronkelijke verhaal weggestreept en heeft ook de complete slot-acte, een soort Sovjet-idylle met magisch-realistische elementen zoals een zitbank waarop je enkele de waarheid kunt spreken, plaatsgemaakt voor een blik op de statusneergang van de patserige projectontwikkelaar – een onherkenbare Thomas Oliemans in een zeer knappe creatie. Deze had namelijk eerst een toezegging aan de menigte gedaan voor de uitgifte van de nieuwe woningen – hetgeen maar niet gebeurt – en vervolgens een van de al bezette appartementen aan zijn maitresse toegewezen, waardoor een vader met dochter onverhoeds op straat komen te staan.

Gevolgen

Geen satire dus, noch operette…wel totaalvermaak! Je zou deze voorstelling eerder varieté kunnen noemen, met zoveel verschillende geslaagde ingrediënten. Boris, die als chauffeur de projectontwikkelaar hoort rond te rijden – bariton Michael Wilmering in de rol van zijn leven – staat centraal als reddende engel in het nauwelijks te volgen verhaal en fungeert als onderwerp in een hilarische slap-stick achtervolgingsscène, die zeker tot het theatrale hoogtepunt gezien moet worden van de voorstelling. De muziek dendert voort, de liederen, koren en hiphop-elementen zijn erdoorheen geweven en na anderhalf uur is het klaar. Een spektakel met weinig ruimte bij te komen, zeker geschikt voor een jong publiek – en gelukkig worden er schoolvoorstellingen gegeven!

Maar anderzijds is het gebrek aan vertelling en enige verbinding met de realiteit een gemis. Daarboven is het heerlijk zo’n sterk, hoofdzakelijk Nederlandse cast te kunnen horen en zien. Maar het zou allicht een beter idee zijn om deze grote talenten in een grote productie te laten werken:het diepe in en de diepte van een sterk opera-karakter in.

Harry-Imre Dijkstra