Frank Peters en Caspar Vos verzoenen Prokofiev, Rachmaninoff en Medtner met elkaar

Cd-presentatie ‘Reconciliation’ door Frank Peters en Caspar Vos. Werken van Prokofiev, Rachmaninoff en Medtner. Gehoord: Muziekhaven, Zaandam, 31 januari 2026

Door Willem Boone

Medtner als verbindende factor

Pianiste Sandra Kooke memoreerde al bij de ontvangst van het publiek dat Medtner beide pianisten met elkaar verbond. Frank Peters nam al diens 111 liederen op met mezzo-sopraan Ekaterina Levental, terwijl Caspar Vos zijn eerste cd op het label 7 Mountain Records geheel aan diens muziek wijdde. Laatstgenoemde vertelde over de lange geschiedenis van de nieuwe cd Reconciliation: als 11-jarige kreeg hij les van Frank Peters en al snel bleek dat beiden een voorliefde voor het Russische romantische repertoire koesterden. Zij voerden dit tijdens concerten uit en langzaam maar zeker ontstond de gedachte om er een cd van te maken. Daar gingen zo’n vijf jaar overheen ‘door vragen als “wat precies, waar en wanneer?” Met gepaste trots presenteerden zij in de voormalige 17-eeuwse schuurkerk Muziekhaven in Zaandam het resultaat. Vos had in zijn voorwoord al aangekondigd dat het publiek vragen mocht stellen en een daarvan was hoe de twee Steinway-vleugels binnengekomen waren. ‘Die stonden er al’ luidde het antwoord.

Technisch veeleisend

De twee pianisten, die inmiddels goed bevriend zijn, begonnen met de Introductie, andante dolce uit Cinderella van Prokofiev, muziek van een ‘compositorisch genie’ aldus Peters. Geen muziek die oorspronkelijk voor twee piano’s bedoeld was, maar deze klonk in de bewerking van een ander genie, de Russische pianist en dirigent Mikhail Pletnev. Hij arrangeerde een aantal delen uit dit ballet voor twee piano’s: een cadeau voor zijn collega en vriendin Martha Argerich. Pletnev weet als geen ander orkestmuziek naar de piano te ‘vertalen’, zoals hij al eerder bewees met bewerkingen van de balletten Notenkraker en Doornroosje van Tchaikovski voor piano solo. Doordat hij geen enkele technische barrière kent – Martha Argerich zei ooit over hem: ‘Hij is de collega voor wie we allemaal bang zijn’ – zijn deze bewerkingen technisch zeer veeleisend. Het knappe is dat ze zowel pianistisch als orkestraal klinken: ze vormen een aanvulling op het pianorepertoire, maar doen ook alle recht aan het origineel. Dit eerste deel was aanvankelijk donker van aard, maar al snel was daar ook dat voor deze muziek zo typische sprookjesachtige element.

Symfonische Dansen

Het duo vervolgde met de eerste van Rachmaninoffs Symfonische Dansen. Direct aan het begin frappeerde het volle geluid van de twee Steinways. De aanpak van de twee pianisten was sober en a-sentimenteel, soms ook stoer. Dit paste goed bij dit werk, dat sentimentaliteit slecht verdraagt. Voor de mooie cantabile melodie, zo’n drie minuten na de start, maakten zij een rustmoment, waarbij ze alle tijd namen om te fraseren. Vos vertelde over dit stuk dat ze vaker in de orkestversie gespeeld worden, die pas na deze originele zetting voor twee piano’s ontstond. Hij had het nog nooit door een orkest gehoord en twee jaar geleden woonde hij er een uitvoering van bij door het Koninklijk Concertgebouworkest. ‘Dat viel vies tegen, want een orkest is een vrij log apparaat en dat maakte dat de uitvoering minder vrij klonk dan op twee piano’s.’ Peters zei desgevraagd dat hij niet zou willen kiezen en vertelde dat de componist wel het plan had om de dansen te orkestreren.

Bijzonder duo

Rachmaninoff speelde samen met pianist Vladimir Horowitz de première van de originele versie. Peters bracht nog een paar andere ‘weetjes’: platenmaatschappij RCA vond het niet de moeite waard om dit op te nemen, net zomin als de uitvoeringen van de twee Suites voor twee piano’s onder het motto ‘We hebben al genoeg Rachmaninoff.’ In zijn reactie ‘Als je postuum iemand mocht excommuniceren’ was hij nog beleefd, iedere muziekliefhebber trekt zich postuum nog steeds zijn haren uit het hoofd als hij dit verhaal over een ‘gemiste kans’ hoort! Ook memoreerde hij dat er een aantal jaar geleden een opname van Rachmaninoff opdook, waarop hij op één piano de Symfonische Dansenvoorspeelt aan dirigent Eugene Ormandy, die er met het Philadelphia Orchestra de orkestpremière van zou geven: ‘Je hoorde hem meezingen en praten tegen Ormandy, maar het is natuurlijk geweldig dat je kan horen hoe hij het zelf speelde!’ (Deze opname is op Marston Records te verkrijgen). Iemand uit het publiek wilde weten hoe de pianisten bepalen wie welke partij speelt. ‘Dat zijn soms triviale keuzes’, antwoordde Peters. ‘Ik speelde de tweede partij in de Symfonische Dansen al, dus toen heeft Caspar de eerste partij gestudeerd.’

Medtner

De titel ‘Reconciliation’ is aardig gekozen, want tussen de componisten onderling boterde het niet. Prokofiev vond Medtner een ‘stijfkop’ en Rachmaninoff verafschuwde de muziek van Prokofiev. De pianisten besloten om hen elkaar te laten omarmen: ‘Ze schreven alle drie romantische Russische muziek en als je ze combineert, blijkt er helemaal geen conflict te bestaan.’ Van Medtner speelden zij Knight errant, over een dolende ridder op zoek naar gerechtigheid. Een aardig stuk dat je vrijwel nooit hoort, al werden de verschillen met de muziek van Prokofiev en Rachmaninoff hoorbaar. Een vaak gehoord bezwaar tegen Medtners melodieën is dat deze ‘moeilijk na te fluiten zijn.’ Inderdaad, vergeleken met beide andere componisten liggen die van hem minder makkelijk in het gehoor. Het samenspel was uitstekend en dat gold ook voor de Finale uit eerdergenoemde bewerking van Cinderella. Dit gedeelte is spectaculair door de twaalf slagen van de klok. Ik was benieuwd of deze pianisten zich zouden houden aan wat Pletnev voorschrijft (niet elk pianoduo houdt zich hieraan!): een van de pianisten slaat met zijn hand twaalf keer op de snaren van de piano, terwijl hij met een hand doorspeelt! Als je dit hoort zeggen, denk je dat het niet kan, maar ik zag het Pletnev bij de première van deze bewerking in Lugano (in 2002) zelf doen en het effect was ongelooflijk.  Caspar Vos hield zich aan de partituur en als gezegd, het klonk en zag het er spectaculair uit.

Opnameleider

Interessant was dat opnameleider Frerik de Jong, eigenaar van 7 Mountain Records, aan het woord kwam. Hij werkte intensief met beide musici samen en zij benadrukten hoe belangrijk zijn rol in het proces was. ‘Het is essentieel om met iemand te werken die je vertrouwt en die meer hoort dan jijzelf’ Dat laatste kan bevreemding wekken, maar Vos vertelde dat het spel op twee piano’s een van de moeilijkste vormen van kamermuziek is: ‘Je ziet elkaar niet en hoort niet altijd of wat je doet gelijk is’. Daarom is een derde paar oren een must bij opnames. ‘Hij is een volwaardige, derde partner bij een intiem proces’ zei Peters hierover. De Jong was van mening dat het slechtste wat je kunt zeggen bij opnamesessies is: ‘Het is goed en mooi’. ‘Soms hoef je maar een of twee opmerkingen te maken en dan vallen er zaken op hun plaats.’

Een laatste vraag uit het publiek was hoeveel uren ze nou samen geoefend hadden: ‘Genoeg’, aldus Vos, en Peters hield het op ‘Het kost me zoveel tijd als ik heb.’

Willem Boone

Info & bestellen:

https://www.casparvos.nl/nl/shop/