Mozart y Mambo laat Mozart opnieuw swingen in het Concertgebouw

Havana Lyceum Orchestra o.l.v. José Antonio Méndez Padrón met Sarah Willis hoorn. Gehoord: 11 augustus 2025, Grote Zaal, Concertgebouw, Amsterdam

Door Wenneke Savenije

Rijk in armoe

Wie ooit in Cuba is geweest weet dat er in dit arme land, waar het aan alles ontbreekt, een enorme rijkdom bestaat: muziek. Iedereen in Cuba is muzikaal, op elke straathoek klinkt muziek, de multiculturele bevolking loopt swingend over straat en ondanks alle materiële ellende lijkt iedereen er altijd vrolijk. Lang leve de muziek, lang leve de liefde. De Nieuwe Muze bracht in oktober 2019 een heel Cuba-nummer uit, waarin wordt ingezoomd op het muzikale leven in dit ongelooflijke land van de Buena Vista Club. Op een pleintje in Havana zit een bronzen Chopin de tijd te trotseren, maar een goede vleugel is er in heel Cuba nauwelijks te vinden. Dat geldt ook voor andere instrumenten, maar wat de Cubanen ook aan half uit elkaar gevallen gitaren, rammelende piano’s, incomplete houten blaasinstrumenten, roestig koper, onvolledig slagwerk, versleten accordeons of gebarsten strijkinstrumenten te pakken krijgen, er wordt muziek op gemaakt. En hoe! Als er al helemaal geen instrument voorhanden is, dan wordt er wel gezongen, geklapt en gedanst  op muziek uit oude krakende radiootjes, terwijl de kleurrijke oldtimers, die vaak van ellende uit elkaar vallen, pruttelend langs zoeven.

From Cuba with love

 Cuba is een land om verliefd op te worden en dat overkwam Sarah Willis, hoornist van de Berliner Philharmoniker, in 2017 toen ze vanuit Miami, waar ze lesgaf aan de hoorngroep van het jeugdokest New World Symphony, op het laatste nippertje besloot naar Havana te vliegen. Al eerder was ze in Berlijn in de ban geraakt van salsa dansen en ze was bovendien op zoek naar materiaal voor haar tv-programma Sarah’s Music voor de omroep Deutsche Welle. In Havana hoorde ze een concert van het Havana Lyceum Orchestra, dat met zoveel enthousiasme en toewijding speelde, dat Willis gelijk verkocht was. Een Cubaanse musicus zei tegen haar: ‘Mozart zou een goede Cubaan geweest zijn.’ Inmiddels weet Willis precies waarom: ‘Mozart was ook een levensgenieter en een gepassioneerd musicus. Hij hield van dansritmes en improviseren, net als al die enthousiaste Cubaanse musici die ik inmiddels zo goed heb leren kennen.’ Willis maakte filmopnames over het orkest en besloot met hen cd’s op te gaan nemen (waarop je soms de krekels op de achtergond hoort mee-tsjilpen), die wereldwijd meteen aansloegen. Intussen zamelde ze gulle giften in om het instrumentarium van het orkest te verbeteren.

Mozart en Cubaanse dansen

Behalve Mozart speelt het Havana Lyceum Orchestra ook veel traditionele Cubaanse muziek en nieuwe Cubaanse composities vol swingende dansritmes en spectaculaire improvisaties, een combinatie die goed blijkt te werken. Willis in Preludium: ‘Dat ik juist met dit orkest de vier hoornconcerten van Mozart heb kunnen opnemen is een droom’, vervolgt Willis. ‘Ik ben van nature geen solist – laat mij maar in het orkest spelen, dan heb je als hoornist al genoeg solo’s. Maar als ik dan tóch een keer een soloconcert speel, dan is het van groot belang dat ik me op mijn gemak voel bij de musici van het orkest. Ik kan me geloof ik geen fijner orkest voorstellen dan het Havana Lyceum Orchestra om de virtuoze hoornconcerten van Mozart mee te spelen.’ Met sommige Cubaanse ritmes heeft de hoorniste meer moeite, maar ze wil ze allemaal onder de knie krijgen: ‘Veel Cubaanse dansen, zoals de mambo, kende ik al, maar de afgelopen jaren heb ik ook een paar nieuwe dansen geleerd, zoals de changüí. Toen ik die voor het eerst probeerde te spelen, struikelde ik over de complexe ritmes. De saxofonist en componist Yuniet Lombida Prieto sprak toen de onvergetelijke woorden: ‘If you can’t danse it, you can’t play it.’ En inderdaad, na een paar intensieve danslessen van hem kreeg ik het ritme onder de knie en kon ik het ook op mijn hoorn spelen.’

Para bailar, para gozar

Nadat Mozart y Mambo al in 2023 het Concertgebouw veroverde met hun Cubaanse muzikaliteit en enthousiasme, streken ze nu opnieuw neer in de Grote Zaal met een programma waarin alles om Mozart en de Cubaanse muziek draaide. Sara Willis danste (niet altijd even elegant) met haar hoorn over het podium om met flair, humor en vlotte virtuositeit te schitteren in het slechts tweedelige Hoornconcert nr. 1 in D, KV 412 van Mozart. Ook speelde ze samen met de briljante trompettist uit het orkest de sensuele hoofdrol in de door pianist Edgar Olivera bewerkte Carmen La Cubana Suite van Bizet, waarbij de bloedmuzikaal en geraffineerd het Havana Lyceum Orchestra dirigerende José Antonio Méndez Padrón alles aan elkaar smeedde tot een aanstekelijke ode aan, jawel, de liefde en de muziek. Al even aanstekelijk, contrastrijk, dynamisch en door alle orkestmusici voortreffelijk uitgevoerd klonk Mozarts Symfonie nr. 33 in Bes KV 319. In veelal dansante Cubaanse werken van o.a. Richard Egües, Errnesto Oliva en Maria Teresa Vera stond het hele orkest al spelend te swingen en werd het bijna onmogelijk om stil op je stoel te blijven zitten. Met succes overstegen Sarah Willis en haar Cubaanse vrienden de grenzen tussen klassieke Westerse muziek en Cubaanse danstradities, want zoals men in Cuba zegt: ‘Para bailar, para gozar’ (voor dansen, voor genieten)!

Wenneke Savenije

Info:

https://www.concertgebouw.nl/vriendenloterij-zomerconcerten