Nieuwjaarconcert 2026, ‘Adem van de Stad’, Gehoord: 31 december 2025, Grote Zaal Concertgebouw, Amsterdam

Door Wenneke Savenije

 

Lekker anarchistisch

In 1989 werd het eerste Nieuwjaarsconcert van het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) ‘nieuwe stijl’ gelanceerd onder leiding van hoboïst Bart Schneemann. Er klonken blaasbewerkingen van koralen van Bach, serenades van Mozart, volksmuziek uit de Balkan en korte maar scherpe hedendaagse werken. De overgangen waren improvisatorisch, Schneemann sprak het publiek humoristisch en relativerend toe en de sfeer was lekker anarchistisch. Het statement was duidelijk: het NBE wilde zich afzetten tegen de Strauss-walsen, de dirigentencultus en de gala-esthetiek uit Wenen. Schneemann: ’Dit is 1 januari – maar we beginnen opnieuw.’  Die mentaliteit bepaalde 35 jaar lang de sfeer van de feestelijke nieuwjaarsconcerten door het NBE, waar muziek uit de renaissance en de barok naar binnen sloop, muziek uit Turkije, het Midden-Oosten, Oost-Europa en soms zelfs Afrika zich vermengde met muziek van de straat, muziek van vluchtelingen en muziek van de zigeuners.  Klassiek, volksmuziek, pop, jazz, ‘wereldmuziek’ en hedendaags wisselden elkaar af in wervelende bewerkingen. Dat leidde tot enerverende voorstellingen, met spannende decors en bijzondere belichtingen.

 

 

De nog half verdoofde zaal werd uit zijn kater geslingerd door muzikaal vuurwerk vol verrassingen, indringend en confronterend, maar ook vrolijk en vrij. Steeds expliciter kwamen er thema’s naar voren, zoals ‘hoop & verantwoordelijkheid’, ‘mens & macht’, ‘kwetsbaarheid & sterfelijkheid’, ‘natuur versus cultuur’ en de ‘morle verantwoordelijkheid van de kunstenaar.’ De concerten groeiden in samenwerking met de televisieregistraties uit tot dramaturgische voorstellingen, met een maatschappelijk en filosofische betekenis. Zo werd Bach gecombineerd met Soefi, om duidelijk te maken dat er meer dan één God en misschien zelfs wel helemaal geen God bestaat, alleen maar goddelijke energie en universele liefde. Het Nieuwjaarsconcert eindigde steevast in een stortbui van naar beneden dwarrelende ballonnen, totdat er ineens zoveel oorlog om ons heen was, dat de ballonnen moesten verdwijnen omdat het geknal bij een deel van het publiek mogelijk traumatische herinneringen op zou roepen. Ruim 35 jaar later is het, aldus de nieuwe artistieke leider Brandt Attema, nog maar de vraag of de tv-registratie van de inspirerende traditie van het NBE Nieuwjaarsconcert kan blijven bestaan. Het zou in 2027 wel eens wegbezuinigd kunnen gaan worden. Wat een ramp zou dat zijn! Als er één  ensemble is dat muzikale interesse kan wekken bij de jeugd, dan is dat wel het NBE. Protesteren dus!

 

 

Bruggen bouwen en verbinden

Op het podium is op realistsche wijze een boogvormige brug over de Amsterdamse grachten geconstrueerd. De doorkijkjes onder de brug bieden uitzicht op het water, bootjes en grachtenpanden. Het zou zomaar een echte brug kunnen zijn, maar volgens Brandt Attema is het ‘een regenboogbrug’, een brug met een open mind, vrij toegankelijk voor alle burgers en paradijsvogels die Amsterdam rijk is. ‘Wie stil wordt en goed luistert kan de stad zachtjes horen ademen,’ aldus bastrombonist Attema, onder wiens leiding afgelopen jaar al eens een roze glitterbalpen werd rondgestuurd aan de aanhang van het NBE. Zijn artistieke visie lijkt te worden bepaald door zachtmoedigheid, aardigheid en ruimte willen creeëen voor alle mensen van alle gezindten. Iedereen is welkom op zijn brug. Alleen is de stad Amsterdam helaas iets minder romantisch dan de artiesten, de LHBTQQIP2SA-ers, ‘gewone’ burgers, immigranten, wappies en zwervers op zijn brug door een roze bril menen te ontwaren. Er spelen ook keiharde zaken: armoede, drugs, antisemitisme, vervuiling, verslaving, bashen van politie en gemeenteambtenaren, moord, mishandeling, misbruik, woede over het gebrek aan daadkracht richting Gaza en zo nog veel meer.  Kun je dan wel aankomen met zo’n lief en naief plaatje over vrijzinnig en kleurrijk Amsterdam, waar alles ‘love en peace’ is?  Met vooral ‘mooie’ muziek, waaraan zelfs Richard Strauss en Wagner niet ontbreken? Waar bleef de scherpe visie, het protest, de oproep tot beschermen van het milieu, tot vrede en medemenselijkheid?

 

 

Roze bril

Ook al horen kunst en muziek in feite boven de partijen te staan, helemaal niets aan de kaak stellen na een jaar waarin de wereld in brand heeft gestaan (en op oudejaarsnacht zelfs de Vondelkerk van Cuypers), komt bij zo’n theatraal geensceneerd programma als het Nieuwjaarsconcert, dat al jaren maatschappelijke betrokkenheid in zijn DNA had zitten en een duidelijke visie verkondigde, een beetje vaag over. Bij een feestconcert aan het begin van het nieuwe jaar hoort een wens, een oproep tot vrede of een andere sterke morele boodschap, maar die kwam uit het vriendelijk voortkabbelende programma, waaraan ook de streetdancende jeugd en een poppendans niet ontbraken, niet naar voren. Toegegeven, Amsterdam is een prachtige stad waarin zowel het goede als het kwade zich manifesteert. Attema liet gewoon zien ‘wat er is’, maar liet al het schrijnende en negatieve achterwege. Een beetje zoals in de kerk wordt gedaan alsof God het goede met alle mensen op aarde voorheeft, terwijl daar in de praktijk weinig van blijkt. Met als gevolg dat het Nieuwjaarsconcert zijn fel wapperende vleugels had ingeruild voor een vriendelijk zweven, zoef zoef het nieuwe jaar in, met een aardige aaneenschakeling van mooie muziek, coole streetdance, een pas de deux met pop en een liefdesduet op het ijs, aaneengeregen als een muzikale raamvertelling voor onder de kerstboom.  Ook de jonge componisten ontbraken niet bij deze editie, die voortbouwde op de traditie, maar dan ontdaan van maatschappelijk engagement, frivool raffinement en scherpe randjes.

 

 

Veel te genieten

Toch viel er veel te genieten, maar dan vooral muzikaal. Het NBE begon ingetogen, sacraal en sereen met de Sonnenaufgang uit Eine Alpensinfonie van Richard Strauss, gevolgd door een levendig arrangement uit Bartoks Wonderbaarlijke Mandarijn. De eerste jonge dansers stuiterden het podium op om met onweerstaanbare energie het stadsleven te vieren. Sinan Arat begeleidde sopraan Christianne Stotijn op zijn ney in de indrukwekkende klaagzang Abboen, gevolgd door bigband tunes en een spetterende saxofoon-solo door Daan van Koppen.

 

 

Toen stapte de eerste winnaar van de jaarlijkse componistenwedstrijd voor de jeugd, de 11-jarige András Dijkstra, zelfverzekerd en stralend het podium op met zijn viool. Op de vragen van interviewer Jan van Poppel gaf hij flitsend antwoord, waarna hij zich als een volleerde violist op zijn Impromptoetoe stortte, waarin flarden deden denken aan Paganini en andere vioolhelden, terwijl het geheel toch cool en eigentijds aandeed door de swingende begeleiding van het NBE. Danser Gregory Shaggy en rapper Jojo Wavy zweepten de jonge dansers én het publiek in de zaal op tot verhitte beweeglijkheid. Janneke Groesz liet haar fluit zingen alsof ze Barbara Streisand was, een arrangement van Hans van der Heijde van Vivaldi’s Concerto for 2 violins in F RV 551 liet de klarinettisten van het NBE in vliegende vaart halsbrekende toeren uithalen, Sinan Arat bespeelde meesterlijk de ruimte op zijn ney, en zo ging het verder, waarbij het NBE dynamisch, swingend en soms een beetje onzuiver musiceerde.

 

 

Liefdesduetten

Nog twee winnaars van de componistenwedstrijd passeerden de revue: de 16- jarige geboren muzikant Caspar Rekmans op trompet, die met zijn The 9th Groove dixieland, bigband en funk-stijlen door elkaar husselde tot een aanstekelijk en swingend geheel, waarbij basgitariste Merith van Eijden hem soepeltjes van commentaar voorzag. En de 18-jarige zangeres Sara van Gaans, die zichzelf aan de piano begeleidde in haar ’wanhoopskreet’ Is It Really To Much To Ask, een door het NBE smooth ondersteunde oproep tot vrede en liefde, tot gewoon een beetje aardig zijn voor elkaar. Daarop vertoonden poppenspelers Duda Paiva en Veronika Zablots hun kunsten met een dans voor een getinte pop en een tapir, waabij Brandt Attema muzikale dialogen met de poppen voerde.

 

 

Aan mij is zoiets niet besteed, maar ongetwijfeld vonden veel mensen in de zaal het prachtig. Verderop in het programma volgde ook nog een queer-achtige dans van Duda Paiva met een hoogblonde ‘dragon queen’, best knap gedaan, maar ik houd er niet van en krijg er de kriebels van.

 

 

Wel schattig was het liefdesduet van trompettist Bas Duister en kunstschaatser Daisy Vreenegoor op een piepklein schaatsbaantje op het podium, waarbij niemand uit de bocht vloog en de weergoden werden geprikkeld om daadwerkelijk sneeuw te gaan produceren.

 

 

Sopraan Christianne Stotijn zong met haar verzengende oerkracht de Aria vir die Universum van Fant de Kanter. Een wals van Louis Andriessen en Wagners Einzug der Götter in Walhall uit Das Rheingold passeerden de revue, totdat de swingende blazers van het NBE de finale inzetten met My feet can’t fail me now, waarop het publiek reageerde met klappende handen, stampende voeten en dansende lijven. Happy New Year!

Wenneke Savenije

Foto’s: Peter Lodder, Wenneke Savenije

 

 

 

Info:

https://nbe.nl

 

 

Terugkijken op tv:

https://npo.nl/start/serie/nieuwjaarsconcert/afleveringen