Noise Cancellation & meesterpianist Krystian Zimerman*

Recital Krystian Zimerman. Pianowerken van Beethoven, Schubert, Ravel, Rachmaninoff. Gehoord 7 oktober, De Doelen, Rotterdam * Door omstandigehden wat later gepubliceerd.

Door Mark Doorn

‘Er gaat niets boven de ervaring van het live concert’ kwam op woensdagavond 7 oktober in De Doelen in Rotterdam ineens in een heel ander daglicht te staan. Nog niet eerder heb ik zo verlangd naar de stilte van mijn woonkamer, liggend op mijn warme vloerkleed, luisterend naar één van de vele fantastische opnames van meesterpianist Krystian Zimerman.

Mijn hoop is gevestigd op de toekomst: concertzalen met noise cancellation die het overmatige hoesten, schuifelen, geknisper met snoeppapiertjes en programmablaadjes compleet wegfiltert. De vraag is of zo’n systeem ook raad weet met applaus tussen de delen door. Of, zoals woensdagavond in Rotterdam, zelfs ná een prachtige frase midden in een deel. Gelukkig was Beethoven er zelf niet bij, hoewel zijn doofheid in dit geval vermoedelijk in zijn voordeel had gewerkt.

In de biografie die het publiek bij binnenkomst ontving, staat beschreven hoe de ontmoeting tussen musicus, muziek en publiek voor Zimerman na meer dan zestig jaar op het podium nog altijd centraal staat. Hij beschouwt het als zijn grootste geluk dat zich in de loop der jaren een publiek om hem heen heeft gevormd dat hij voor geen ander zou willen inruilen. Ik kan me voorstellen dat hij hier woensdagavond even anders over dacht.

Eerlijk is eerlijk: het publiek was terecht zeer enthousiast en Zimerman nam applaus en ovaties met alle egards in ontvangst. We werden zelfs getrakteerd op een toegift.

Woeste tempi

De onrustige energie die er vóór de pauze in de zaal hing, beïnvloedde mijn beleving van de twee Beethovensonates – opus 13 in c klein ‘Pathétique’ en opus 53 in C groot ‘Waldstein’– behoorlijk. Aan Zimermans fenomenale techniek en muzikaliteit lag dat niet. Toch kon ik me soms niet aan de indruk onttrekken dat hij de tempi zo hoog legde om na afloop zo snel mogelijk terug te kunnen keren naar de rust van zijn hotelkamer.

Ruim 10 jaar moesten we wachten op Zimermans terugkeer naar Rotterdam. Na afloop had ik hem graag gevraagd of dit misschien meteen zijn laatste keer was geweest. Er zullen ongetwijfeld plaatsen zijn waar hij zijn toch al zo schaarse concerten onder aangenamere omstandigheden kan geven.

Zelf verlangde ik ineens terug naar mijn oude Bethaniënklooster in Amsterdam, waar we met hooguit honderd mensen in bijna volmaakte rust en stilte naar livemuziek konden luisteren.

Beethoven staat voor mij, zeker op het niveau Zimerman, doorgaans garant voor troost en zielenrust. Woensdagavond was het vóór de pauze vooral woest. Ik gebruikte de pauze om bij te komen van deze bijzondere ervaring.

Na een vermoedelijk korte meditatie in zijn kleedkamer begon Zimerman na de intermissie aan de Vier Impromptu’s opus 90 van Schubert. De rust was weergekeerd. In zijn spel, maar gelukkig ook bij mij. Ik voelde mij ontspannen in mijn stoel en kon eindelijk luisteren zonder voortdurend te worden afgeleid door alles dat er om de muziek heen gebeurde. Het applaudisseren tussen de delen door hield helaas aan, maar mijn persoonlijke noise cancellation deed inmiddels zijn werk.

En toen gebeurde waarvoor ik naar Rotterdam was gekomen.

Magische Schubert

Schubert kreeg de ruimte. De muziek mocht ademen. De spanning van vóór de pauze maakte plaats voor concentratie en rust en ineens was daar weer de pianist die met een paar aanslagen een hele zaal een andere wereld binnen kan trekken.

Wat kan ik nog toevoegen aan alles wat er al over deze grootmeester is geschreven. Zijn absolute beheersing van het instrument? De bezieling die hij in zijn spel legt? Zijn veelzijdigheid? Ook in de preludes van Skrjabin en Rachmaninoff leek iedere noot precies daar terecht te komen waar hij hoorde. Soms is het fijn als je de muziek gewoon kunt laten spreken.

Een andere bijzonderheid van het concert was de samenstelling van het programma. Tot enkele uren vóór het concert was het een complete verrassing wat Zimerman zou gaan spelen. Uiteindelijk werd een groot deel van het programma bekendgemaakt. Bij aanvang wisten we in ieder geval van Beethoven en Schubert. De definitieve preludes leken pas tijdens het concert een plaats in het programma te krijgen.

Uiteindelijk dansten we de avond uit met Ravels Forlane uit Le Tombeau de Couperin. Het deel dat de componist schreef ter nagedachtenis aan bevriend schilder Gabriel Deluc, die in 1916  sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Het concert van woensdagavond liet mij vooral opnieuw beseffen dat luisteren iets is dat je kunt leren. Concertetiquette gaat niet alleen over weten wanneer je wel en niet applaudisseert. Het gaat over het besef dat ook stilte deel uitmaakt van een uitvoering en dat het publiek mede-verantwoordelijk is voor wat er in een zaal kan ontstaan.

Misschien is dát wel een argument om muziekonderwijs nooit als luxe te beschouwen.

Mark Doorn

Info: https://www.dedoelen.nl/nl/agenda/krystian-zimerman-hgt1