Ruggero Leoncavallo – Pagliacci. Orchestra e Coro del Teatro La Fenice o.l.v. Daniele Callegari. Selene Zanetti (Nedda), Gregory Kunde (Canio), Dimitri Platanias (Tonio), Andrea Schifaudo (Peppe), Alberto Petricca (Silvio). Regie: Andrea Bernard’ Gehoord: 24 september 2026, Teatro Malibran, Venetië. * Door omstandigheden wat later gepubiceerd.

Door Peter Schlamilch

 

Het Teatro Malibran is het ‘zustertheater’ van het grote operahuis van Venetië, La Fenice, en redde het operagezelschap toen het hoofdonderkomen van Teatro La Fenice in 1996 volledig afbrandde in een vreselijke, uren durende, de stad bedreigende brand, aangestoken door twee elektriciens, Massimiliano Marchetti en Enrico Carella, uit angst voor zware boetes vanwege de achterstand van hun werkzaamheden. Ze werden in 2001 door de rechtbank in Venetië veroordeeld tot gevangenisstraffen van zes en zeven jaar.

 

 

Legendarische zangeres

Het Teatro Malibran werd in 1678 geopend onder de naam Teatro San Giovanni Grisostomo, vernoemd naar de nabijgelegen kerk. Tijdens de 17^e en 18^e eeuw beleefde het theater zijn absolute hoogtijdagen, en grote barokcomponisten lieten hier hun meesterwerken in première gaan, zoals in 1709 de beroemde opera Agrippina van Georg Friedrich Händel. In de 19^e eeuw raakte het theater in verval en werd gered door de legendarische Spaanse operaster Maria García Malibran, die, toen zij hoorde over de slechte financiële status van het gebouw, besloot belangeloos op te treden in Bellini’s La sonnambula. Als dank voor haar gulle en reddende gebaar werd het theater in 1835 definitief omgedoopt tot het Teatro Malibran – een portret van deze legendarische zangeres hangt nog altijd in het gebouw. De Pagliacci die ik er hoorde (omdat La Fenice voor onderhoud gesloten was) was een mengeling van veel inzet en goede bedoelingen, die echter platgeslagen werden door een regie die het verhaal, en vooral de emoties erin, geen recht deed. Ook dirigent Daniele Callegari liet het uitstekend spelende orkest bij vlagen zó luid klinken, dat horen en zien je soms vergingen – best lekker, dat vurige, en die intense en donkere kleuren, maar de zangers hadden zo weinig ruimte om te kunnen excelleren.

 

 

 

Sitcom met airco

De regie had de complete handeling naar een tv-studio verplaatst, compleet met camera’s, lampen en een tribune vol publiek, waarin Canio als een herrezen Pavarotti het toneel doorkruiste, geflankeerd door een als filmster uitgedoste Nedda: een idee dat best logisch is en zelfs voor de hand ligt, maar qua sfeer zover af staat van die Calabrese onheilsdag in 1865 – Ferragosto nog wel, Mariahemelvaart – dat de handeling uit de pas gaat lopen met de tekst, en dan wordt het lastig. Leoncavallo baseerde het verhaal op een waargebeurd misdrijf uit zijn eigen jeugd, toen zijn vader rechter in Calabrië was en een rechtszaak moest behandelen van een acteur die uit jaloezie zijn vrouw had vermoord – de bloedige moordzaak maakte diepe indruk op de jonge Ruggero. Het rauwe verhaal ‘vertaald’ naar een steriele maar drukke en afleidende tv-omgeving gaf te weinig sfeer, context en emotie om echt mee te leven met de nu schijnbaar oppervlakkige personages, die hun leven in een sitcom met airco doorbrengen in plaats van in de zinderende Zuid-Italiaanse hitte van de 19^e eeuw.

 

 

 

Tweede carrière

De Amerikaanse tenor Gregory Kunde zong zijn Canio met overgave en gloed, maar zijn 72 jaren laten zich niet miskennen: hoewel hij heel knap alle hoge noten nog haalt, heeft zijn stem eigenlijk te veel vibrato voor een heethoofdige Italiaanse echtgenoot en is net te bleek van kleur om echt angst aan te jagen. Natuurlijk heeft Kunde een zeer diepe en persoonlijke relatie met het Teatro La Fenice, want het operahuis markeert het absolute kantelpunt in zijn rijkgevulde carrière en wordt door hemzelf inmiddels omschreven als zijn artistieke ‘thuisbasis’ en ‘familie’: hij zong de eerste 25 tot 30 jaar van zijn loopbaan uitsluitend het lichtere belcanto-repertoire, maar maakte in 2012 de omslag naar het zware, dramatische Verdi-vak – zijn debuut, in Venetië, als Otello sloeg in als een bom en lanceerde zijn ‘tweede carrière’ als een van de meest gevraagde dramatische tenoren ter wereld.

 

 

Excellent orkest

Selene Zanetti zong een mooie Nedda, zij wél goed hoorbaar, maar wist niet echt te ontroeren, wat geheel aan de afstandelijke regie was toe te schrijven. De Tonio van de Griekse bariton Dimitri Platanias, ooit begonnen als klassiek gitarist, klonk, ondanks de regie, vol en betrokken, en ook Alberto Petricca (Silvio) had een zeer ondankbare personenregie meegekregen, waarin hij met zijn overtuigende spel gelukkig nog wat sfeer wist te brengen. Sowieso was Bernards personenregie erg karig en karikaturaal, waardoor soms ook de handeling lastig navoelbaar werd, en in de allesbeslissende finale zelfs onnavolgbaar: de dubbele moord verloopt rommelig en gehaast, waarbij het drama niet tot een climax komt – wat in een repetitieproces overduidelijk lijkt, is voor de onbevangen toeschouwers niet altijd meteen helder, en ook belichting en decor hielpen niet mee. Gelukkig konden we ook genieten van een excellent orkest, waarin zeker het koper een belangrijke rol speelde: vol van klank en steeds alert, aangevuurd door de gedreven dirigerende Daniele Callegari, die het orkest (met ook heerlijke, expressieve strijkers) wist samen te ballen tot de orkaan die het moet zijn – maar wel vaak te sterk, dus: na fortissimo komt altijd weer een pianissimo! Ook het koor deed het trouwens fantastisch: wàt een tenoren! We zagen en hoorden heel veel inzet en goede bedoelingen, maar door de regie verplaatst naar een steriele wereld die ver af stond van die van Leoncavallo.

 

Peter Schlamilch

 

 

 

Meer info: teatrolafenice.it