Recensies

Beschrijving van een dag Beethoven Festival in Zutphen

by De Nieuwe Muze 13 juni 2026 93 Views

Beethoven Festival Zutphen, 4 t/m 7 juni 2026. * Gehoord op 6 juni in de straten van Zutphen, Trio Liberté in Warnsveld/ Amersfoort en twee concerten in Buitensociëteit Hanzehof: Matangi Quartet, Janneke Schaareman, mezzosopraan, Cathelijne Maat, Enrico Page en Nikola Meeuwsen, piano. Werken van Beethoven/ Liszt en Lekeu.

Door Suus Blanke

Beethoven op straat

Of de mythe dat Ludwig van Beethoven in Zutphen geboren zou zijn waar is of niet, toch waan je je als bezoeker op een mooie zomerdag in de oude Nederlandse Hanzestad Zutphen in de vervlogen tijden van deze grote componist. Zoals eerder op 2 juni op deze website werd beschreven kent het Beethovenfestival een afwisselende programmering waarin monumentale meesterwerken, kamermuziek en verrassende kruisbestuivingen elkaar afwisselen. Voor het eerst nam Balletstudio Rozemarijn uit Zutphen deel aan het festival, waarin tijdens een voorstelling alle leerlingen dansten op muziek van o.a. Beethoven. Ook de marktbezoeker en het winkelend publiek werd getrakteerd op muziek van Beethoven, die zelfs de winkels binnendrong. Eerst was het de beurt aan Symfonisch Blaasorkest Gaanderen, die heel goed de zogenaamde Gassenhauer straatdeuntjes vertolkte, ogenschijnlijk eenvoudige melodieën met hoogwaardige Beethovenkwaliteit. Het publiek nam de tijd om op de overvolle terassen, begeleidt met een drankje en hapjes, de muziek te beluisteren, terwijl ook schaars geklede mensen met hun hond de markt kwamen bezoeken. Een uur later bespeelde Bauke Reitsma het Carillon in de naastgelegen Wijnhuistoren. Deze musicus heeft een beiaardiersopleiding in Amersfoort gevolgd en bespeelt de klokken in binnen- en buitenland, naast zijn reguliere werk op markten. De muziek van Beethoven was voor mij weinig herkenbaar, maar beantwoorde geheel aan de organisatie van het Festival dat de muziek van Beethoven voor iedereen is.

Authentieke Beethoven

Een aantal concerten werden tegelijktijd uitgevoerd en waren soms zelfs net buiten Zutphen geprogrammeerd. Zo speelde in Warnsveld het Trio Liberté op authentieke instrumenten hun programma Gassenhauer. Omdat het ensemble bestaat uit Joost Hekel op klarinet, Diederik van Dijk op Cello en Lucie de Saint Vincent op fortepiano, konden zij o.a. het Gassenhauer Trio, Piano Trio in Bes Op.11 van Beethoven spelen. De naam Gassenhauer (straatdeuntje) is gegeven door het publiek omdat Beethoven in de finale variaties schreef op een razend populaire melodie uit de de opera L’Amor marinaro van Joseph Weigl, die iedereen in Beethovens tijd kende en op straat floot of zong.

Helaas kon ik het concert niet bijwonen, maar had het concert twee weken eerder gehoord in Amersfoort, waarbij mij de indruk bekroop dat de virtuose pianiste de Saint Vincent op een klavecimbel speelde omdat het geluid zo dun en licht was. Helaas was tijdens het concert in Amersfoort (misschien door de akoestiek van de zaal) de balans met de cello en klarinet het slachtoffer van de keuze voor een kopie van één van de eerste fortepiano’s van (Johann Andreas) Stein. Tegelijkertijd was het fascinerend, omdat de zwaardere passages in de muziek van Beethoven niet tot uiting kwamen, maar je als luisteraar kon begrijpen dat Beethoven zelf gedroomd moet hebben van een grote Steinway, die hij immers niet kon bezitten omdat deze nog niet ontwikkeld was en daardoor alleen heeft kunnen componeren op vergelijkbare lichte vleugels. Voor iedere geïnteresseerde op dit gebied is het de moeite waard het uitstekend spelend ensemble Liberté te volgen.

Beethoven in de ogen van Lekeu

Het middag- en avondconcert vond plaats in de Buitensociëteit van de Hanzehof dat net iets buiten de mooie binnestad van Zutphen ligt en van buiten een lelijke en saaie aanblik heeft. Deze is waarschijnlijk om de mooie Buitensociëteit heengebouwd wat een piepkleine kopie van het Concertgebouw zou zijn met een houten vloer, zuilen aan de zijkanten en een prima akoestiek. Beethoven zou er zich thuisvoelen! Tijdens het middagconcert speelde het Matangi Quartet, een strijkkwartet dat muziek uit allerlei windrichtingen speelt en dit keer had gekozen voor muziek van de zeer jong gestorven Belgische componist Guillaume Lekeu (1870-1894), voorwie Beethoven het grote voorbeeld was. Pianiste Cathelijne Maat las tussen de verschillende muziekstukken passages uit de vele brieven die Lekeu naliet, waarin hij getuigde van zijn grote bewondering voor deze componist. Een andere grootheid die Lekeu bewonderde was Wagner en verder was hij bevriend met César Franck. Ondanks het feit dat Lekeu een dag na zijn vierentwintigste verjaardag overleed, heeft deze componist in heel diverse stijlen gecomponeerd, die tijdens dit concert goed hoorbaar waren. Lekeu kende zijn klassieken en speelde met dezelfde harmonieën en creëerde zo onverwachtte momentjes in zijn muziek. Het Matangi kwartet speelde Poco Allegro e molto scherzoso uit het Vijfde (!) strijkkwartet van Lekeu, een licht en vrolijk juweeltje. Zijn lied Sur un Tombe uit Trois Poèmes was gedragen, maar in Ronde leek de zangeres een grap (bijna een slapstick) te vertellen met motieven die steeds terugkeerden. Helaas waren de teksten niet in het programmaboekje weeggegeven en overstemde de begeleidende pianiste de zangeres enigszins. De liederen werden vertolkt door mezzo-sopraan Janneke Schaarman, die aan het ArtEZ-conservatorium in Arnhem studeerde. Zij heeft een spannende (opera) klank in haar stem die ook heel mooi tot zijn recht kwam in een zwaarmoedige deel uit de Cantate Andromède: ‘La mort, ne plus penser jamais’ die Lekeu schreef om mee te dingen naar de Prix de Rome, die hij wat mij betreft had mogen winnen. Een werk dat aanving met de cello, waarop de piano reageerde, gevolgd met akkoorden door het strijkkwartet die steeds bewegelijker werden en zo de mezzo-sopraan begeleidde om weer verstild te eindigen op de cello.

Strijkwartet op 18 nr. 4

Werk van Beethoven zelf werd alleen tot klinken gebracht in zijn helder en strak uitgevoerd strijkwartet Opus 18/ 4 en bij aanvang van het concert in het Adagio uit het Pianokwartet in Es WOo 36. Met dit heel vroege werk van Beethoven werd het concert geopend, en hoewel een moderne afbeelding van het portret van de componist de hele achterwand besloeg, leek het toch of we de huiskamer van W.A. Mozart waren binnengestapt. De pianopartij, waarvan ik mij heb laten vertellen dat deze erg moeilijk te spelen is, werd vertolkt door Cathelijne Maat. Ook zij studeerde aan het ArtEZ-conservatorium bij Frank van der Laar en bleek in het eerste deel Très Modéré-vif et passionné uit de zeer interessante impressionistisch aandoende Vioolsonate in G van Lekeu de hondsmoeilijke pianopartij de baas te zijn, en een goed tegenwicht te kunnen bieden aan eerste violiste Maria-Paula Majoor die de fantastische vioolpartij voor haar rekening nam. Helaas klonk de vroege, als Mozart klinkende, Beethoven onder de vingers van Maat allesbehalve liefelijk, maar helder, erg hard, en tamelijke kaal en ongenuancerd.

Beethoven/Liszt door meester en leerling

Helaas heb ik niet kunnen horen of dat aan de pianiste lag of aan de akoestiek van de zaal, want dat laatste zou niet veel goeds beloven voor het avondconcert gegeven door de Italiaanse meester Enrico Page (winnaar Liszt Concours, Utrecht 1989) en zijn Nederlandse leerling Nikola Meeuwsen (winnaar Koningin Elisabeth Wedstrijd, Brussel 2025). Zij speelden de Negende symfonie van Beethoven in een knappe bewerking voor twee piano’s van Franz Liszt.

Omdat ikzelf als bladomslaander naast één van de pianisten zat, kan ik geen oordeel over dit concert geven. Maar het was wel heerlijk om te kunnen meelezen hoe Beethoven met het thema Alle Menschen werden Brüder is omgegaan, door er steeds op uiterst originele wijze op te variëren, zodat mijn mondhoeken soms krulden vanwege de verborgen humor van de componist. Beide pianisten grepen zo nu en dan tijdens hun spel zo hard in de toetsen dat het oorverdovend in de overvolle Buiten Sociëteit geweest moet zijn. Hopelijk ook oorverdovend indrukwekkend en oorverdovend mooi!

Suus Blanke

* Door privéomstandigheden is deze recensie vertraagd.