Ratjetoeconcert gehoord op 9 mei 2026 in Balkissoon Theater te Amsterdam. Artistiek leider en cello Balkissoon Theater en Damian Filatov piano, Mirelys Morgan Verdecia, viool, Arno Bornkamp saxofoon, Rahmida Dewi Patmawadi Indonesische dans, Vincent Bijlo presentatie, zang en piano.

 Door Suus Blanke

 

Fundament problemen

Wat te doen wanneer het fundament letterlijk onder je concertserie vandaan wordt gehaald? Dan ga je op zoek naar een nieuwe locatie! Want de Zuiderkerk in Amsterdam, waar de Vriendenconcerten meestal plaatsvonden, heeft last van een fundamentverzakking en dat moet, zoals bij vele oude gebouwen op palen in onze hoofdstad, hersteld worden en daarom gaat deze locatie tijdelijk dicht. Artistiek leider en celliste Pamela Smits van de Vriendenconcerten, staat al garant voor het programmeren van bijzonder goede musici, waarvan sommigen zelden of nooit in Nederland optreden, en die dan ook nog vaak zelden ten gehore gebrachte muziek spelen. Zo doende heeft zij ervoor gekozen haar concertserie voort te zetten in een originele en bijzondere nieuwe locatie in Amsterdam nabij het Amstelstation: het Balkissoon Theater.

 

 

 

Asiel voor concertserie en vleugel

Het theater is vernoemd naar Lenny Balkissoon, een voormalig danser uit Guyana, die eerst in de Baarsjes (Amsterdam West) de Chassékerk van de ondergang heeft gered en omgetoverd tot een dansschool annex sporthal/ gymzaal. Chassé Dance Studio’s is vernoemd naar de Chasséstraat en haar kerk, maar het gelukkige toeval wil dat Chassé ook een dansterm is. Afgelopen november opende Balkissoon zijn Balkissoon Theater in de tevens door hem geredde Christus Koningskerk in Amsterdam Oost. Beide kerken kocht Balkissoon van woningbouwcoöperatie Ymere, die de godshuizen had aangekocht en wilde afbreken voor woningbouw, waartegen de buurt protesteerde en zorgde dat de gebouwen op de monumentenlijst kwamen te staan. Op beide locaties opende Balkissoon ook een Chassé Hotel, wat natuurlijk heel handig is voor reizende dansers en musici. De zoon van de eigenaar vond wanneer er in Nederland een supermarkt Albert Heijn heet en een bioscoop de naam (Abraham) Tuschinski draagt, er ook een Theater Balkissoon mag bestaan. Het theater ademt, net als in Tuschinski, een geheel andere sfeer, die in de stad onbekend is, maar er mag zijn. Er zijn veel schitterende lampen bestaande uit kleine glassteentjes, een wat ouderwets aandoend meubilair, maar vooral alle goed gekopieerde kunstwerken van grote schilders aan de muren trekken de aandacht. Zo vormt de door de Spanjaarden uit Nederland geroofde Tuin der Lusten van Jheronimus (Jeroen) Bosch het decor achter het verhoogde podium waarop de vleugel van Pamela Smits staat. Want ook dit muziekinstrument heeft asiel gekregen in het Balkissoon Theater.

 

 

Ratjetoe

Het Balkissoon Theater is een ratjetoe van stijlen en daarom paste het gratis toegankelijke Ratjetoeconcert, georganiseerd als kennismaking met deze locatie door Vriendenconcerten, prima op deze plek. Een keur aan musici speelden muziek, die ze al eerder tijdens één van de Vriendenconcerten hadden verklankt, maar er werd ook naar de toekomst in het Balkissoon Theater gekeken. Dit alles werd op zijn eigen humoristische wijze aan elkaar gepraat door Vincent Bijlo, die tevens Lid van Comité van Aanbeveling van de Vriendenconcerten is. Vooraf en na afloop kon het publiek eten en drinken in de prachtig aangebouwde serre (onderdeel van het Grand Café), wat dit keer ook een heerlijk ratjetoe was. Vanaf komend concertseizoen is het de bedoeling dat de keuken van Grand Café wordt aangepast aan de te spelen muziek, zodat er ook een palet aan verschillende gerechten ontstaat en Vriendenconcert en diner een eenheid gaan vormen.

 

 

Tempoe Doeloe: Verleden Tijd

Alle begin is moeilijk, zo ook voor de musici in het eerste deel van Schuberts Pianotrio nr. 1 Bes-groot opus 99 D898, waarbij één van de musici zich vergiste in een herhaling van de muziek. Niemand verroerde zich en er werd bij de nieuwe start een vurig pleidooi gehouden voor de toekomst van de (Amici)Vriendenconcerten door Tobias Borsboom en Pamela Smits. Vooral de Cubaanse Merilys Morgan Verdecia viel op met haar vioolspel waardoor we ons vast kunnen verheugen op het laatste concert van de komende serie, waarin de violiste volgend jaar mei terugkeert. Daarna volgde deel 3, Andante uit de Cello Sonate in g-klein opus 19 van Rachmaninoff, door Borsboom en Smits, waarbij de conclusie was dat de akoestiek in het Balkissoon Theater prima is, maar er nog wel wat aan de versterkte geluidstechniek gedaan moet worden, want de leuke en interessante inleidende teksten van Bijlo waren wat lastig te volgen. Ook bleek de vleugel te moeten wennen aan de nieuwe locatie, want deze raakte al snel een beetje ontstemt. Dat was bijzonder jammer omdat Borsboom beeldschoon een aantal delen uit de ongelooflijk Aziatisch verklankte Java-suite van Leopold Godowsky vertolkte, terwijl hij omringt werd door de Indonesische dans van Rhamida Dewi Patmawadi, wat zij samen al eerder in de Vriendenconcerten serie hadden uitgevoerd. De muzikale uitvoering door Borsboom kunt u terugluisteren op CD (TRPTK 2025) en Cello-sonate in g-klein opus 19 / of u kunt de recensie op de website van De Nieuwe Muze lezen over het concert Tempoe Doeloe van 28 september 2025 geschreven door Wenneke Savenije.

 

 

 

Vertelkunst

Na de pauze kroop Vincent Bijlo zelf achter de vleugel vanwaar hij samen met Pamela Smits op de cello, ontroerend zijn Dokter Perel (2025) vertolkte. Een enorme stijlbreuk, maar die prima paste in het ratjetoe van het concert. Diegene die geen stijlbreuk in zijn pianospel liet horen was het zestienjarige uit Rusland gevluchte, prijswinnende pianotalent Demian Filatov. Wat overeenkwam was zijn helderheid en vertelkracht in het klavierspel.

 

 

Zo zwommen de klanken van Debussy in de vleugel niet door elkaar, maar de vogels in Le Rappel de Oiseaux van Jean-Philippe Rameau waren wel heel Russisch. Terwijl Filatov tijdens zijn uitvoering totaal niet werd gehinderd door de authentieke uitvoeringspraktijk, liet hij de vogels van Rameau vooral verhalend zingen als grote romantische operazangers. Verfijning en een Frans touché ontbrak in L’Ilsle Joyeuse van Claude Debussy, waarin Filatov de golven indrukwekkend donderend over de snaren van de vleugel liet rollen. Technisch heel knap, maar Filatov zal zeker op het conservatorium in Amsterdam genoeg tijd hebben om bij Frank van de Laar de verfijnde kneepjes van het muzikale pianospel te leren. Van de Laar, die zelf eerder tijdens de Vriendenconcerten heeft gespeeld, komt in september met andere musici het veertiende seizoen openen in het concert Devilish Temptations. De vorderingen van Filatov zijn ook komend seizoen (april 2027) te beluisteren in vroege werken van grote componisten in samenwerking met de jonge Alix Radenburg op altviool en de veel oudere violiste Eeva Koskinen en Pamela Smits zelf natuurlijk.

 

 

Heerlijke Toetjes 

Het was al een behoorlijk lange zit, toen Bijlo opeens over heerlijke toetjes begon te spreken. Saxofonist Arno Bornkamp, die ook al eerder optrad tijdens de Vriendenconcerten, kwam het podium op om, begeleidt door Borsboom, Croquembouches van Claude Delvincourt te spelen. Ik dacht dat Bijlo een grap maakte, maar de delen van deze compositie droegen werkelijk namen als Plum Pudding en Linzer Tart. De zes muzikale desserts waren heel afwisselend van smaak en kleur met en lichte jazzy toets, stoïcijns, en aanstekelijk uitgevoerd door beide musici. Het laatste woord was voor Joey Roukens, van wie zijn Two sides voor saxofoon, cello en piano het (volgens Bijlo) testconcert in Balkissoon Theater afsloot. Het werk beleefde zijn wereldpremière in 2025 tijdens het programma Tempoe Doeloe, maar was zeker de moeite waard om nog een keer uitgevoerd te worden in het bijzijn van de componist zelf, waardoor de minimalistisch herhalende motiefjes en funky nootjes nogmaals het podium afrolden.

 

 

Toekomstmuziek

Het komend seizoen van Vrienden Concerten wordt een ratjetoe aan vertellingen. In december klinken bekende en minder bekende sprookjes voor piano vierhandig, waaronder de Heksendans van Hans Henkemans. In oktober klinkt A Wheel of Time met muziek van Frans/ Spaanse componisten, waar natuurlijk heerlijke Mediterrane gerechten bij passen. Het laatste concert in mei 2027 zal ook vast heerlijk smaken met muziek van componisten uit Zuid-Amerika met Europese banden, waarin de gitaar bespeeld wordt door Izhar Elias. Net als in het afgelopen seizoen komt er in januari 2027 een filmconcert, waar het Balkissoon Theater bijzonder geschikt voor is. Smits is daarvoor een samenwerking aangegaan met Filmmusem Eye en pianiste Maud Nelissen, die het alleenrecht heeft om te improviseren bij de stomme films van Charlie Chaplin. In februari klinkt een enorme afwisseling aan multiculturele muziek- en verhalen, maar het nieuwe sprookje dat het meest in het oog springt is Koning Crypto en de Zes Hackertjes, van Vincent Bijlo, dat zich afspeelt in Bitconië. De schrijver komt het zelf in november voordragen, natuurlijk omlijst door muziek en lekker eten. Dat lijkt mij erg leuk worden, omdat Bijlo tijdens het Ratjetoeconcert al een tip van de sluier heeft opgelicht over zijn sprookje dat handelt over ons inmiddels etherisch geworden betaalmiddel geld.

 

 

 

Wie tijdens het Ratjetoeconcert ook een heel leuke duit in het zakje deed was de nieuwe voorzitter van Vriendenconcerten met de sprookjesachtige naam Robert Wollebrand Prins. Hij vertelde voor de pauze, dat het Hof in het verleden onze huidige subsidiegevers waren. De pauze was in het verleden voor rondtrekkende musici het belangrijkste moment van een concert omdat daarin het geld werd uitgegeven/ opgehaald. Wanneer de musicus genoeg was betaald, speelde deze na de pauze verder. De rede dat de pauze voor betaling werd gebruikt was dat anders de musici niet kwamen opdagen. Het was een leuke en goed ontvangen bijdrage als vraag om steun en financiering.

 

 

 

Einde van het seizoen gevangen in het lied.

Het dertiende seizoen van Vriendenconcerten is voor Pamela Smits een enorm enerverende tijd geweest met een nieuw samengesteld bestuur en de verhuizing naar het Balkissoon Theater. Men zegt dat dertien een ongeluksgetal is, maar sommigen beweren dat twaalf plus één juist geluk brengt. Alle veranderingen tot een multicultureel concertprogramma in een multicultureel theater zou alle subsidieverstrekkers in ons huidige cultuurlandschap moeten doen opveren. Het einde van het dertiende seizoen en de aanvang van het veertiende seizoen, waarin de serie wordt omgedoopt tot de meer internationale naam Amici (Vrienden) concerten wordt op 31 mei a.s. bezongen in het programma First there was the Song, met o.a. een bijzonder duet voor cello en contrabas van Gioachino Rossini. Het onbekende, zelden uitgevoerde Pianokwartet van de Spaanse Joaquín Turina zal klinken naast het zeer geliefde Forellen Kwintet van Franz Schubert. Uitgevoerd door bekende en minder bekende uitstekende musici, terwijl u met aankoop van 1 toegangskaartje een introducé mag meenemen die nog geen kennis heeft gemaakt met (Amici)Vriendenconcerten. Wie weet wordt misschien na dit middagconcert een Spaans gerecht met vis geserveerd. Rossini zou daar in de keuken van het Balkissoon Theater wel raad mee hebben geweten!

Suus Blanke

Foto’s: Foppe Schut e.a.

 

 

Info:

Website Vriendenconcerten:

https://vriendenconcerten.nl/

Website Balkissoon Theater:

https://balkissoontheater.com/

Recensie Tempoe Doeloe:

https://denieuwemuze.nl/tempoe-doeloe-en-wereldpremiere-joey-roukens-in-de-waalse-kerk/