Winteravonden aan de Amstel. 1) Literair Concert Schilderijententoonstelling voor cello en piano van Moessorgski m.m.v. Jan Brokken, Lidy Blidorp (arrangementen, cello) en Tobias Borsboom (piano) . 2) Openingsconcert. Werken van Rimsky – Korsakov, Poulenc door Olga Paschenko & Friends. Gehoord:13 december 2025, Waalse Kerk, Amsterdam.

Door Wenneke Savenije

 

Van Hermitage naar H’ART

Terwijl Ernst Veen, voormalig directeur van De Hermitage in Amsterdam, net een mooi boek geschreven heeft over zijn jarenlange samenwerking met de ‘aardige Russen’ (want die zijn er ook) van het Russische Staatsmuseum De Hermitage in St. Petersburg, met de titel ‘Het verhaal van de Hermitage in Amsterdam: Een brug te ver? (2025), waarin hij het belang benadrukt van goede relaties en bruggen bouwen, wil het huidige H’ART museum waarin De Hermitage veranderde nadat de Russen in 2022 Oekraïne  binnengevallen, waren niets meer met de Russen te maken hebben. Dat betekende voor zangeres en koordirigente Anna Azernikova, oprichter en artistiek directeur van het Russisch geörienteerde kamermuziekfestival Winteravonden aan de Amstel, het einde van de gelukkige samenwerking met de voormalige Hermitage aan de Amstel, zodat ze sinds 2024 haar heil op andere locaties in Amsterdam moet zoeken, met weinig budget maar wel met bewonderenswaardige volharding en een altijd weer verrassende en kleurrijke programmering, waarin behalve Russische muziek en musici (dankzij de gedegen muziekopleidingen in Rusland nog altijd musicerend op een heel hoog niveau!) ook veel Nederlandse en/of in Nederland wonende musici meespelen. Op de nieuwste editie van haar festival is het thema vuurvogel. Er klinkt als altijd niet alleen muziek uit Rusland maar uit heel Europa en de sfeer is inspirerend en warm. De 13e Winteravonden aan de Amstel, die gister van start ging in De Waalse Kerk, speelt zich behalve in deze muzikale hotspot op het Walenpleintje in Amsterdam, van 13 t/m 20 december & op 28 december ook af in het Muziekgebouw aan’t IJ (vanavond speelt er de geweldige Belgische violist Marc Bouchkov, die uit een Russische muziekfamilie stamt) af in het Conservatorium van Amsterdam, De Balie, en de Koningszaal van Artis.

 

 

De ‘schilderijententoonstelling’ in Hotel Spaander

Gistermiddag beten de schrijver/verteller Jan Brokken, cellist Lidy Blijdorp en pianist Tobias Borsboom het spits af in De Waalse Kerk, waar eerder die dag al Jong Talent uit Rusland had opgetreden in het kader van het festival. De toepasselijke keuze was gevallen op hun programma Literair Concert Schilderijententoonstelling, gebaseerd op de gelijknamige muziek van Moessorgski uit 1874, die aanvankelijk werd geschreven voor piano bij wijze van eerbetoon aan een van zijn vrienden, de jonggestorven schilder Viktor Hartmann (1834-1873), voor wie een herdenkingstentoonstelling georganiseerd was in St. Petersburg. Van Moessorgski’s Schilderijententoonstelling bestaan talloze bewerkingen, o.a. voor orkest (de bekendste is van Maurice Ravel), fanfare, orgel, gitaarensemble, kamermuziekformaties en zelfs een accordeonorkest. Maar voor het programma van Jan Brokken maakte Lidy Blijdorp haar eigen arrangementen voor cello en piano en dat deed ze met veel fantasie, goede smaak en stijlgevoel.

 

 

Het programma werd begin dit jaar al verschillende keren uitgevoerd in combinatie met verhalen uit Brokkens onderhoudende, eind 2024 verschenen boek De ontdekking van Holland, handelend over Hotel Spaander in Volendam, een oude herberg aan de Zuiderzee die Leendert Spaander en zijn vrouw Aaltje in 1881 omtoverden tot een waarachtige  kunstenaarskolonie, die kunstenaars van over de hele wereld aantrok om gratis in zijn hotel (met daarin 11 ateliers) te komen logeren en eten (een keer per maand was er een gratis diner, alleen de drank moest worden betaald), teneinde in alle rust in het afgelegen kunstenaarsdorp de authentieke schoonheid van het Hollandse landschap, de Zuiderzee en Hollands spectaculaire luchten te kunnen bestuderen en schilderen.

 

 

Ruim 1400 schilders, waaronder zo’n 200 vrouwen (destijds heel speciaal), kwamen het authentieke, geisoleerd liggende Hollandse dorp bezoeken om inspiratie op te doen, waaronder bekende kunstenaars als Renoir, Pissarro, Signac, Liebermann, Kokoschka en vele anderen. Er kwamen zelfs schilders uit Japan naar Volendam.  Nederlandse kunstenaars als Toorop, Mondriaan, Breitner en Israëls verbleven ook graag in het ‘kunstenaarshotel’, om te schilderen, hun werk te exposeren, internationaal te ‘netwerken’ en nieuwe inspiratie op te doen. Hotel Spaander groeide uit tot een proeftuin voor lichtstudies, kleuronderzoek en nieuwe penseeltechnieken.

 

 

Idealisering van de armoede

Veel ‘stadse’ kunstenaars idealiseerden het Volendamse dorpsleven, zagen de vaak bittere armoede door een romantische bril en ervoeren het keiharde vissersbestaan als vrome ‘poëzie’. De meeste schilders betaalden voor hun verblijf ‘in natura’, zodat Hotel Spaander een ‘levend museum’ werd en – in elk geval voordat de huidige renovatie begon – propvol hing met schilderijen, waaruit Brokken er enkele koos voor zijn Literair Concert Schilderijententoonstelling.

 

 

Zo werden er in De Waalse Kerk op een scherm doeken geprojecteerd van o.a. George Clausen (High Mass at a Fishing Vollage on the Zuyder Zee, 1876 – waarbij Clausen Volendam en Monnikendam door elkaar husselde), Paul Signac (Volendam, Barque de pêche, 1896), Hans von Bartels (Botters op de Zuiderzee), een zeegezicht van Hans Hermann (1858-1942), en werk van  vrouwelijke schilders als Elizabeth Nourse (Op de dijk bij Volendam, 1892) en Marianne Stokes (A Fisher Girls Light – A Pilgrim of Volendam returnig from Kevelaer, 1899), waarbij Brokken aardige anecdotes vertelde over hun verblijf, kunst en drijfveren. Zijn verhalen werden op een geweldige manier muzikaal omlijst door Blijdorps originele en ingenieuze cello & piano-bewerkingen van delen uit Moessorgski’s Schilderijententoonstelling, waarbij Blijdorp haar cello liet zingen, ronken en spetteren alsof ze zichzelf in het stormachtige Volendam uit de 19e eeuw bevond en haar ervaringen ‘vertaalde’ in de Russische klanktaal van Moessorgski en Borsboom niet voor haar onderdeed aan de piano, waarop hij het in Russische stijl liet stormen, donderen, mijmeren en bewegen als een Hollandse schilder in kleurrijke klanken.

 

Paul Signac

 

Rimsky-Korsakov en Poulenc  

’s Avonds opende Anna Azernikova het officiële Openingsconcert van Winteravonden aan de Amstel met liederen van Rimsky-Korsakov en Poulenc, wat haar gezien de enigszins op haar stem slaande stress van de organisatie en alle voorbereidingen rondom het festival in het begin nog niet helemaal ontspannen afging. Toch spraken haar expressieve vertolkingen van liederen met fraaie namen als De nachtegaal, betoverd door de roos en Niet de wind, die vanaf de hoogte waait tot de verbeelding, door de hartstochtelijke manier waarop ze zich in Rimsky-Korsakovs liederen had ingeleefd en ook door de sfeervolle en poëtische begeleidingen van Olga Pashchenko aan de piano.

 

 

Tegen de tijd dat het duo aan Poulenc begon was niet alleen de pianiste, maar ook de zangeres op stoom gekomen. Samen met de bevlogen musicerende fluitist Kersten McCall, klarinettist Carlos Ferreira, fagottist Helma van den Brink en hoornist Laurens Woudenberg toverde Pashchenko vervolgens het Russische landleven in al zijn facetten teoorschijn in het enerverende Kwintet voor piano, fluit, fagot, klarinet en hoorn van Rimsky-Korsakov, schilderachtige muziek vol folkloristische elementen die ten onrechte zelden wordt uitgevoerd. Het concert werd besloten door Pashchenko & friends met een uiterst levendige vertolking van Poulencs Sextet voor piano, fluit, hobo, klarinet, fagot en hoorn, waarbij de bloedmuzikale hoboïste Miriam Pastor Burgos, althoboïste uit het Concertgebouworkest, met flair de honneurs waarnam voor haar ziek geworden collega Ivan Podyomov. Het was al met al een mooie winteravond.

Wenneke Savenije

 

 

 

Info:

De komende dagen staat er nog veel meer moois op het programma, waaronder op 15 december in De Waalse Kerk het concert van Pashchenko’s belangrijkste leraar Alexei Lubimov, die op wonesdag 17 december ook een openbare masterclass geeft in het Concervatorium van Amsterdam

 

 

Volledige programma & tickets:

www.winteravondenaandeamstel.nl

 

Boek over Hotel Spaander van Jan Brokken:

: