Gehoord: Concertgebouw Amsterdam, 26 augustus 2025
Door Willem Boone
Theo van den Bogaard, artistiek directeur van de Stichting Grote Zangers en organisator van bovengenoemde masterclass, legde in de programmatoelichting nog de link met een beroemde, maar ook berucht geworden eenmalige masterclass in 1987 door de fameuze sopraan Elisabeth Schwarzkopf. Deze was door zijn voorganger georganiseerd en het is waar dat je hier onwillekeurig aan denkt, zodra je de Kleine Zaal voor een masterclass zang betreedt, zeker als er – net als toen – ook muziek van Richard Strauss op het programma staat. De lessen van Schwarzkopf werden destijds opgenomen en op YouTube is nog te vinden hoe zij toen lesgaf aan onder anderen Miranda van Kralingen, Nico van der Meel en Charlotte Margiono. Die konden in haar ogen genade vinden, maar zij zal ongetwijfeld andere jonge zangers voor het leven getraumatiseerd hebben met haar nietsontziende commentaren en soms vernietigende opmerkingen. Feit was wel dat zij als weinig anderen wist hoe een raadselachtig instrument als de menselijke stem ‘werkt’ en door haar man Walter Legge was zij zodanig gedrild dat zij alleen maar met absolute perfectie genoegen nam. Datzelfde verlangde zij van haar studenten; daarnaar streven is op zich niet verkeerd, alleen de manier waarop zij hen benaderde was ronduit onaangenaam en vaak vernederend.
Strauss
Het verschil met sopraan Eva Maria Westbroek had niet groter kunnen zijn: Van den Bogaard noemde haar ‘de alleraardigste docent die ik ken’ en zei over haar dat ze ‘steunt en niet afbrandt.’ Zij stelde zich tijdens deze avond geen moment op als de ‘alwetende meester’ en liet na een intensieve vijfdaagse serie lessen haar studenten stralen. Voor een masterclass stelde zij zich zelfs opvallend bescheiden op door de zangers niet te onderbreken en ook na afloop van hun prestaties te volstaan met slechts een paar opmerkingen. Het ging daarbij om jonge, getalenteerde musici, die je ‘diamanten’ zou kunnen noemen, maar dan van het nog ongepolijste soort en waaraan ook na intensieve lessen nog het nodige te schaven viel. Gezeten in het midden van het podium, luisterde Westbroek vaak met een glimlach naar de verrichtingen van de jonge zangers. Als eerste trad de Indonesische sopraan Madeline Supatra aan, die ondanks haar frêle verschijning imponeerde met de kracht van haar stem. Zij zong Die Riesenübergabe uit Der Rosenkavalier van Richard Strauss. Haar stem klonk wat schel in de hoogte, maar Westbroek had na afloop niets dan lof voor de zangeres. Zij memoreerde dat beiden fan van de vroeg overleden sopraan Lucia Popp waren die ooit een tip gegeven had om de lange lijnen in opera’s van deze componist te zingen: ‘Zet forte in, ontspan en werk vervolgens naar een crescendo toe.’ Verder volstond ze met wat algemene tips als ‘Voel waar je over zingt’ en ‘Kijk niet alleen in de verte als je zingt.’
Proza-ariaatje
De volgende artiest die aantrad, was bariton Luka den Boer, eveneens in muziek van Strauss: Lieben, Hassen, Hoffen, Zagen uit ‘Ariane auf Naxos.’ Hij viel op door zijn aangenaam klinkende timbre, alhoewel hij de opmerking meekreeg dat hij ‘erg nobel zong en meer mocht spelen.’
Westbroek refereerde aan iets wat zij met de zangers regelmatig gedaan had, een ‘proza-ariaatje’, waarbij mij niet goed duidelijk werd waar ze concreet op doelde. Den Boer leek hier niet veel voor te voelen, maar deed uiteindelijk toch wat hem gevraagd werd en zong doorleefd met een mooi legato. Het was jammer dat hij daarbij Mozart zong, waarover de ‘meester’ verteld had dat zijn muziek ‘goed voor je stem is, maar tot het allermoeilijkste behoort.’ Zijn legato zou in de muziek van Verdi of Puccini, zoals de aria ‘Quando m’en vo’ uit ‘La Bohème’ (die als tweede aria op zijn programma stond) beter tot zijn recht gekomen zijn.
Weil en tango
De zangers werden gedurende de hele avond voorbeeldig bijgestaan door pianist Daan Boertien die met groot gemak de meest uiteenlopende stukken uit de toetsen toverde. Als een soort grap zette hij bij de volgende zangeres, mezzosopraan Isabel Pronk, de eerste maten van het eerste deel van het Tweede Pianoconcert van Rachmaninoff in, alvorens over te schakelen naar ‘Seeräuber Jenny’ uit de Dreigroschenoper van Kurt Weill. Een bekend nummer, waarvan het leuk was dat dit ineens opdook. Het vereist weer een heel andere, veel brutalere manier van zingen. Dat ging de zangeres met haar theatrale uitstraling goed af, alleen haar Duitse uitspraak was niet steeds goed te verstaan. Westbroek stelde vast dat zij het zich vocaal makkelijker kon maken en vroeg haar een deel van de aria op de klank ‘oooh’ te zingen. Daarna klonk het met de tekst beter en de zangeres kreeg het verzoek om een tango die ze eerder die week gezongen had uit te voeren. Dat deed ze met overgave, al leek haar stem soms niet zwaar genoeg voor dit genre. Ook haar Spaans was niet altijd goed te verstaan.
Heggie en Dvorak
Na de pauze was het de beurt aan bariton Wessel Wirken, die de aria ‘Starbuck’s Soliliqui’ uit de opera ‘Moby Dick’van de mij onbekende componist Jake Heggie zong. Deze zanger had veel mee: zijn voorkomen, uitstraling en krachtige stem. Hij kreeg terecht veel lof voor zijn voordracht, maar daarnaast het advies om naast het gevoel van ‘verlatenheid’ in de aria zijn vocale focus te behouden: ‘Dat is het moeilijkste.’ Hij pakte het advies goed op en de tweede keer dat hij de aria zong, klonk het al een stuk beheerster.
Ten slotte zong sopraan Anneloes Kriek het beroemde ‘Lied aan de maan’ uit ‘Rusalka’ van Dvorak. Het timbre van haar stem was enigszins scherp en het eind van de aria klonk wat mij betreft erg luid. Interessant was het ‘rolinterview’ dat Westbroek met haar hield: ‘Wie ben je?’, waarop het antwoord luidde: ‘Een waternimf’. ‘O ja, zo zie je er wel uit’ (ze droeg een blauwe jurk), ‘Waar zing je over?’ Het is een middel dat acteurs ook inzetten om hun rol te verkennen, maar ook voor een zanger kan het waardevolle informatie over een personage opleveren. Volgens Kriek was de waternimf niet ouder dan 17, waarop Westbroek opmerkte: ‘Ja, dan voel je je anders dan wanneer je 55 bent!’ Een andere interessante tip was wat zij ooit van regisseur Harry Kupfer geleerd had: ‘Laat het publiek merken dat je een nieuwe gedachte hebt!’ Het was een beetje spijtig dat zij niet wat meer van deze tips gaf, dat is toch een beetje wat je als publiek hoopt mee te krijgen van een ervaren artiest.
Sympathiek
Het was uiterst sympathiek dat zij haar zangers in alle opzichten een podium gaf en hen niet op hinderlijke wijze onderbrak, maar zij beperkte tegelijkertijd haar inbreng tot een enkele opmerking. Het zou kunnen zijn dat zij na de vijf voorafgaande lesdagen moe was en vooral naar het eindresultaat wilde luisteren. Opvallend was ook dat zij niet alle stukken leek te kennen en soms de partituur erbij moest halen. Mogelijk ook voelde ze zich er zelf niet volledig bij betrokken, omdat ze onlangs officieel aankondigde in elk geval voorlopig helemaal te gaan stoppen met zingen. Ze is zelfs al een opleiding tot biodynamische tuinder begonnen, maar blijft actief als zangdocent. Ze sluit ook niet uit dat ze t.z.t. weer gaat zingen. Zie interviews in o.a. Trouw en Volkskrant. Het gevoel dat echter deze avond overheerste, was dat van een avond met getalenteerde zangers die zij met respect tegemoet trad, heel anders dan Frau Schwarzkopf destjds dus!
Willem Boone
Info:
https://www.concertgebouw.nl/concerten/9538817-masterclass-grote-zangers-eva-maria-westbroek
