Een middag oude en nieuwe strijkkwartetten door ADAM Quartet en Quator Arod in Muziekgebouw aan het IJ.
Future Echoes door ADAM-Quartet en Elisabeth Hetherington sopraan: Werken van O. di Lasso, V. Galilel, A. Schönberg en V. Perinpanathan. Selected by Quator Arod: G. Kurtág, A. Raskatov en J. Haydn. Gehoord op 28 -01 2026 in Muziekgebouw aan het IJ te Amsterdam.
Door Suus Blanke
Muziek tussen de planeten
De mannen van het Quator Arod kwamen kwamen met een redelijk tradtioneel programma met strijkkwartetten van Kurtág, Raskatov (wereldpremière) en Haydn en gingen voor een spectaculaire uitvoering van de muziek.
De vrouwen van het ADAM Quartet hadden gekozen voor een ‘veel modernere presentatie’ door heel oude muziek, te verbinden met moderne muziek met behulp van een beeldende podiumpresentatie en verbindende elektronische geluiden tussen de werken. Voor het visuele ontwerp was Boris Peters verantwoordelijk die vier bollen boven het podium had gehangen die bij kaal licht op planeten leken, maar ook voor veel sfeer zorgden doordat ze tijdens het concert steeds van kleur veranderden. Tussen deze planeten werd de muziek visueel geïllustreerd binnen een cirkel op de achterwand van het podium. Het waren rustige gefotografeerde beelden, maar vaak zo uitvergroot dat het uiteindelijke beeld abstract werd. Zo dacht ik bijvoorbeeld een tijd lang vier punten van strijkstokken te zien die in een formatie ronddraaiden. In samenwerking met de van oorsprong Canadeese sopraan Elisabeth Hetherington zette het strijkkwartet een prachtig uitgebalanceerd programma in het teken van de Harmonie der Sferen neer, die ondanks de muzikale diversiteit heel mooi tot een eenheid was gesmeed. Ik denk dat Arnold Schönberg zeer verguld zou zijn geweest met dit Gesamst Kunstwerk, waarin ook zijn befaamde strijkkwartet is opgenomen.
Oude muziek
De gekozen titel Future Echoes vond ik intrigerend, want hoe kan je nu echoes uit de toekomst beluisteren. Die lijken mij alleen uit het verleden te komen; een weerkaatsing van wat ooit geklonken heeft. De musiciënnes vingen het concert dan ook aan door muziek te verklanken van o.a. Orlando di Lasso en Vincenzo Galilei, die beiden in de 16de leefden en werkten. De tijd waarin de ideeën over de Harmonie der Sferen hoogtij vierden; de afstanden tussen de planeten zouden overeenkomen met de muzikale intervallen. De stem van Hetherington (die vooral gespecialiceerd is in Oude Muziek) klonk als altijd prachtig verfijnd tot in de meest kleine (hoge) pianissimo’s. Het Adam Quartet begeleidde haar als een hechtte eenheid met een naar mijn smaak wat te volle romantische klank. Maar dat is misschien wat flauw om te schrijven, want ze speelden nu eenmaal niet op authentieke instrumenten met darmsnaren, die een wat kleinere toon projecteren. In het programmaboek vertelde celliste Renée Timmer dat het voor de muzikale interpretatie van het kwartet niet uitmaakt uit welke stijlperiode de muziek komt, als het maar een bepaalde wereld zou oproepen. Het zou een reflectie moeten zijn op wat was en wat kan gaan komen en dat is zeker is gelukt in dit programma met een sterke en snelle afwisseling van oude en nieuwe muziek.
Quator Arod had als oudste muziek het Strijkkwartet op. 76 nr. 5 van Haydn, de grondlegger van het strijkkwartet, gekozen. Ze speelden het aan het einde van hun recital, maar in het programmaboekje zag het eruit als de grondtoon van de werken die ze daarvoor hadden gespeeld. Hun Haydn was strak, glashelder, energiek en weinig omvloerst. Het leek een stijlbreuk in hun programma met Kurtág en Raskatov, maar zo klonk het door hun frisse uitvoering niet. Wie het wil beluisteren kan genieten van hun gloednieuwe Haydn cd.
Wereldpremières
Voordat Haydn op de lessenaar kwam had Quator Arod Osia van de Russische componist Alexander Raskatov in première gebracht. Van deze componist, die het stuk componeerde in opdracht van de Strijkkwartet Biënnale, heeft eerder succesvol de opera’s A Dog’s Haert en Animal Farm bij de Nederlandse opera geklonken. De muziek was goed te beluisteren, misschien niet heel vernieuwend, maar wel spannend, zeker in de uitvoering door deze vier heren met verfijnde, langdurende, strakke klanken en een prachtige solo voor de cello. Van Raskatov is in het programmaboek van de Biënnale een prachtige handgeschreven brief afgedrukt over zijn nieuwe strijkkwartet. De titel heeft hij afgeleid van het gedicht O, Asia, geschreven door zijn favoriete dichter Velimir Khlebnikov, die in Iran de witte derwisj werd genoemd. Raskatov ervoer tijdens zijn reizen in het Verre Oosten altijd een een spciaal gevoel van ruimte en energie. Daarom haalde hij de komma uit de titel weg en zo ontsond Oasia, dat zowel Oase als Azië betekent. Dat het strijkkwartet zeven delen bevat is bewust gekozen om de eenheid van het Universum weer te geven. In deze zeven delen laat Raskatov in zijn muziek zowel oude melodieën van deze wereld klinken, als ruimte en tijd tikken en het Universum trillen. Bij het naderend slot klonk er als afsluitend antwoord meermaals een kerkklok/ bel, bedoeld om het spirituele karakter van zijn stuk te benadrukken en bespeeld door een vrouw in de coulissen. Na afloop bleek dat het kwartet Osia met de componist had ingestudeerd en dat het de musici erg speet dat Raskatov door ziekte niet aanwezig kon zijn bij de wereldpremière.
De wereldpremière van de in Emmen geboren Vinthya Perinpanathan (1998), gespeeld door het ADAM Quartet, was van een geheel andere orde. Perinpanathan is op jonge leeftijd naar Groot Britannië verhuisd waar zij is opgeleid en ook nog steeds onderzoek doet. Ze groeide op in een Sri Lankaanse gemeenschap en ziet geen grenzen in muziekstijlen. Behalve dat ze ook DJ is, bestudeerd ze op dit moment Oosterse toonladders en ritmes, die ze ook gebruikte in haar Her Resistance voor strijkkwartet en sopraan. Na afloop van het concert vertelde Hetherington dat de microtonen voor de strijkers heel moeilijk waren te spelen en dat de musici een elektronische puls in hun oren nodig hadden om ritmisch bij elkaar te blijven. Helaas was dit niet direct hoorbaar, al was het wel duidelijk dat het kwartet heel hard had gewerkt om Her Resistance, dat overigens werd ingeleid en begeleid met elektronische vogelgeluiden, zo goed mogelijk over het voetlicht te brengen, waardoor het wat mij betreft hun beste uitvoering van de middag werd, gespeeld met een stevige aardse volle klank.
Vernieuwende muziek
De musici van Quator Arod vingen hun recital aan met 12 Microludes op 13 van György Kurtag, die op 19 februari aanstaande 100 jaar hoopt te worden. In het nieuwste nummer 2026-01 van de Nieuwe Muze is hier uitgebreid over geschreven door Thea Derks. Kurtag heeft een klein oeuvre geschreven dat bestaat uit hele kleine korte stukjes. De 12 Microludes uit 1977 duren dan ook maar ongeveer 10 minuten en lijken, zeker qua lengte van vaak niet meer dan één muzikale zin, eerder in de 21ste eeuw thuis te horen. In deze korte tijdsduur zette Quator Arod zich als ensemble neer met 12 hele kleine microcosmoï/ kleine werelden, die zo indrukwekkend en verschillend waren, dat deze 10 minuten als concert voor mij al voldoende waren om mee naar huis te nemen en over na te denken. Het was een waardig eerbetoon aan Kurtag, met wie zij dit werk hebben ingestudeerd. Het is dan ook heel bijzonder dat een componist zo oud wordt en nog steeds aan het werk is! De cineast Bruno Monsaigeon filmde Quator Arod tijdens hun ontmoeting met de Hongaarse maestro. Deze documentaire Ménage a quatre (2022) werd afgelopen zaterdag tijdens de strijkkwatetten Biennale vertoond en ingeleid door Monsaingeon zelf!
Eén van de meest belangrijke en vernieuwende werken van de 20ste eeuw is het Strijkkwartet nr. 2 van Arnold Schönberg, die in die tijd bezig was zijn Dodekafonie/Twaalftoonstechniek te ontwikkelen. Het probleem van de componist was dat er voor de luisteraar geen duidelijke aanvang en einde te horen was. Dat loste hij op door een sopraanstem aan de laatste twee delen van het strijkkwartet toe te voegen. Over dit strijkkwartet kunt u verder lezen in de Nieuwe Muze 2026-01 in het artikel De atonale kleurenpracht van Kandinsky en Schönberg door Bas Baanders.
Sopraan Hetherington is geknipt om de teksten van de symbolistische dichter Stefan Georges in de delen Litanei en Entrückung zeer langzaam, verfijnd en adembenemend te vertolken. Helaas bleef het spel van het ADAM Quartet wat achter bij de fantastische, en daardoor wat overheersende, uitvoering van Hetherington, omdat ze haar een wat minder uitgesproken basis konden bieden. Hun welluidende spel was misschien net wat te weinig helder en gegrond om samen met de hemelse stem van Hetherington in het Tweede Strijkkwartet van Schönberg in de Harmonie der Sferen te worden opgenomen.
Suus Blanke.
Info:
Het ADAM Quartet speelt het programma Future Echoes nogmaals op 19 april 2026 in Phil. in Haarlem.
Beluister en bekijk een korte impressie van het programma Future echoes door Adam Quartet en Elisabeth Hetherington:
https://www.youtube.com/watch?v=-e7ABpdrw0c
Beluister Microludes van Kurtág, gespeeld door het Schotse Maxwell Quartet die ook te horen is tijdens de Strijkkwartetten Biënnale 2026:
https://www.youtube.com/watch?v=ekTnQdFnXeo
Meer informatie vindt u op de website van:
Quator Arod.
ADAM Quartet.
Vinthya Perinpanathan
https://www.perinpanathan.com/about
Boris Peters
