Het Nederlands Bach Consort – Volgens Maria Magdalena, gehoord op 20 maart 2026 in de Waalse Kerk in Amsterdam

Door Mark Doorn

 

‘In sommige verhalen heb ik vele zonden gepleegd
in sommige ben ik uitgegumd op de belangrijke momenten
er is van mij gemaakt wat er van mij gemaakt kon worden
om eerlijk te zijn ben ik niet kwaad
u mag twijfelen aan wie ik was.’

Maria Magdalena

 

 

Vrouwelijk perspectief op het lijdensverhaal 

In de verstilde ruimte van de Amsterdamse Waalse Kerk bracht het Nederlands Bach Consort een programma dat zich beweegt rond een zin die ergens halverwege bijna terloops wordt uitgesproken: ‘Alle verhalen gaan over twijfel.’

Het is zo’n zin die je pas later echt hoort. Of beter: die zich pas later aandient, wanneer je probeert terug te halen wat je zojuist hebt meegemaakt. Want het concert laat zich, net als de hoofdpersoon, niet eenvoudig vastpakken.

Maria Magdalena is een van de meest gelaagde figuren uit het Nieuwe Testament. Ze wordt genoemd, maar zelden uitgewerkt. Ze is aanwezig bij de belangrijkste momenten – bij de kruisiging van Jezus Christus, bij het lege graf – maar haar verhaal blijft fragmentarisch. Later wordt zij tot zondares gemaakt, tot symbool, tot projectie van wat anderen in haar willen zien. Vrijwel altijd door mannen.

 

 

‘Er zijn vele werken over mij gemaakt,’ klinkt het in de tekst van de Nederlands-Kosovaarse toneel- en scenarioschrijver en dichter Vera Morina, ‘vrijwel altijd gekleed naar de smaak van de kunstenaar uit die tijd.’ Het programma Volgens Maria Magalena probeert daar iets tegenover te zetten: een vrouwelijk perspectief op het lijdensverhaal. Geen reconstructie, maar een hervertelling. Geen antwoord, maar een stem.

Die stem krijgt gestalte in de vertolking van Lucretia van der Vloot, die Maria Magdalena neerzet met een ingehouden intensiteit. Haar spel is klein, precies en zorgvuldig gedoseerd. Ze zoekt niet naar effect, maar naar aanwezigheid – en dat werkt. Er ontstaat een kwetsbaarheid die overtuigt, zonder sentimenteel te worden.

De muzikale bedding, met vier van de acht delen uit Henrik Ødegaard’s Meditations over St. Mary Magdalena’s Feast in Nidaros en de wereldpremière Volgens Maria Magdalena, in opdracht van Het Nederlands Bach Consort geschreven door Monique Krüs, is verstild en contemplatief. Het koor zingt helder en homogeen, met aandacht voor tekst en klankkleur. Alles lijkt in dienst te staan van het verhaal, van de sfeer, van de ruimte.

Die ruimte – de Waalse Kerk – doet wat zij altijd doet: dragen, verbinden, verzachten. Klanken krijgen er de tijd om te ontstaan en weer te verdwijnen. Het is een plek waar muziek bijna vanzelf betekenis krijgt.

En toch.

 

 

Twijfel 

Misschien is twijfel niet alleen het thema van dit programma, maar ook zijn uitkomst. Want hoe zorgvuldig en doordacht alles ook is opgebouwd, er ontstaat geen moment waarop het geheel zich echt vastzet. Geen punt waarop de losse elementen – tekst, muziek, spel – samenvallen tot iets onontkoombaars. Het blijft, hoe mooi ook, enigszins naast je bestaan. Je luistert, kijkt en waardeert, maar je wordt nergens werkelijk gegrepen.

Een ongemakkelijke constatering, juist omdat er zoveel wél klopt. De casting is sterk, het koor is solide, de muziek is passend, de thematiek is rijk en relevant. In een tijd waarin verhalen worden herijkt en stemmen opnieuw worden gehoord, is dit precies het soort programma dat je wilt zien.

Misschien schuilt daar het probleem. Omdat alles zo zorgvuldig is, zo afgewogen, zo respectvol, blijft het ergens veilig. Het schuurt niet echt. Het breekt niet open. De twijfel wordt benoemd, maar niet volledig doorleeft. Er ontstaat geen moment van verlies, geen moment van overgave, geen moment waarop je als luisteraar het gevoel hebt dat je iets niet meer kunt ontlopen.

 

 

‘Hij is niet meer,’ klinkt het in een van de teksten. ‘Maar in mijn dromen loop ik achter hem aan.’ Het zijn woorden die op papier een wereld openen. Woorden die verlangen, verlies en verwarring in zich dragen. Maar in de uitvoering blijven ze net iets buiten bereik.

Misschien is dat onvermijdelijk. Misschien laat Maria Magdalena zich niet vangen en hoort die afstand bij haar. Bij een figuur die eeuwenlang is ingevuld, herschreven en soms zelfs bewust verkeerd begrepen.

Als alle verhalen over twijfel gaan, dan is de vraag wat je met die twijfel doet. Laat je haar bestaan of durf je haar te verdiepen, te vergroten en misschien zelfs ondraaglijk te maken? Het Nederlands Bach Consort kiest duidelijk voor dat eerste. Het levert een verzorgd, intelligent en inhoudelijk sterk programma op, maar ook een avond die niet helemaal blijft hangen. Misschien is dat uiteindelijk wel de meest eerlijke vorm van twijfel: dat er iets was – maar dat je het niet vast kunt houden.

Mark Doorn

 

Info:

Het ensemble vervolgt zijn tournee op 22 maart in het Stadsklooster in Utrecht, op 25 maart in de Lutherse Kerk in Den Haag, op 26 maart in het Penninckhuis in Deventer, op 27 maart in de Waalse Kerk in Leeuwarden, 28 maart in de Lutherse Kerk in Groningen, 4 april in het Academiehuis in Zwolle en sluit af op Eerste Paasdag, 5 april in de Lutherse Kerk in Breda.