Nederlands Kamerkoor, SNAAR Festival Ensemble o.l.v. Florian Helgath. Programma: Mathilde Wantenaar,  Het lied van Koios. Gehoord: 30 april 2026, Muziekgebouw, Amsterdam.

Door Michael Klier

 

Wetenschap en muziek hebben op het eerste gezicht weinig raakvlaktes. Dat was in het oude Griekenland anders. Toen werd muziek beschouwd als een wetenschap, verwant aan wiskunde, astronomie en filosofie. In Het lied van Koios dat deze week met het Nederlands Kamerkoor in première ging, heeft componiste Mathilde Wantenaar drie verschillende wetenschappers geportretteerd. Koios is een figuur uit de Griekse mythologie. Hij is de Titaan van intelligentie en kennis, zijn naam betekent: vragen stellen.

 

 

Dear Professor Einstein

Wantenaar schreef al in 2022 het laatste deel: Dear Professor Einstein. Het is een compact koorwerk dat dramaturgisch én muzikaal durf toont en ontroert. Naast bekende en minder bekende biografische feiten uit Einsteins leven, zitten in het libretto brieven verweven. De meeste brieven komen van kinderen, die tot op de dag van vandaag hun vragen naar Princeton  sturen, waar Einstein na zijn emigratie werkte. Alleen de laatste brief is van een vader die net zijn dochtertje is verloren. Deze man vraagt Einstein om hulp hoe om te gaan met zijn verdriet. En de grote Einstein schrijft terug…

 

 

Darwin — een boom die continu verandert

Het stuk opent met Shelleys gedicht Time. En tijd is een van de leidmotieven voor alle drie de delen van het hele oratorium. Wantenaars gebruikt in haar orkestratie 4 strijkers en slagwerk. Dirigent Florian Helgath laat de verschillende aspecten van tijd horen via ritmische vibrafoonmotieven en Engels-romantische strijkakkoorden. Het koor zingt eveneens ouderwetse harmonieën. Op de achtergrond bewegen videobeelden: een boom die langzaam zijn bladeren verliest en uiteindelijk in vlammen opgaat. Het is een beeld dat meer afleidt dan betekenis toevoegt. Daarbovenop zorgt de regie voor onrust: een solist (Darwin) stapt telkens naar voren en weer terug naar zijn koorpositie en doorbreekt elke poging tot concentratie.

 

 

Curie — ironische jazz?

Het tweede deel: Curie heeft qua inhoud meer potentie: de jaren‑20‑jazz, de Radium Girls, de dubbelzinnigheid van vooruitgang. Maar ironie vraagt om precisie, en swing vraagt om overtuiging. Wantenaars jazzadaptie kon je ironisch opvatten, maar het bleef als stijlmiddel zonder energie of ontwikkeling. Nergens durfden de musici zich volledig over te geven aan het genre dat ze citeerden. De Radium Girls die dit deel domineerden waren vrouwelijke fabrieksarbeiders die wijzerplaten van horloges en instrumenten beschilderden met radium houdende, zelflichtende verf. Omdat de verf zeer precies moest worden aangebracht, kregen de vrouwen de instructie hun penseel tussen de lippen te dopen, waardoor ze dagelijks kleine hoeveelheden radium inslikten. Ze werden verzekerd dat het veilig was, terwijl leidinggevenden zelf beschermingsmiddelen gebruikten.

Helaas kon het publiek de tekst niet meelezen. Zonder boventiteling bleef veel van de tekst en zijn historische feiten verborgen. Het resultaat was muziek die voortkabbelde in een helaas al te vlakke uitvoering.

 

 

 

Brieven aan Einstein

Het lied van Koios is een ambitieus project dat veel verteld, maar nog op zoek is naar de juiste vorm. De eerste twee delen worden vertroebeld door oneven solistische prestaties en een muzikaal idioom dat te vaak blijft steken in citaten. Gelukkig is het Einstein‑deel muzikaal en tekstueel (libretto: Willem Bruls) in balance. Hier zingt het werk letterlijk en figuurlijk. Wantenaars work in progress laat horen dat wetenschap en kunst minder van elkaar verschillen dan we denken.

Beidne vragen om doorwerken, om keuzes durven maken, om blijven sleutelen. En precies dat maakt Dear Professorzo sterk — en de nieuwe delen nog niet overtuigend. Waar Einstein een eigen stem heeft, klinken Darwin en Curie soms als echo’s van andere muziek.

Foto’s: Marieke Wijntjes e.a.

 

 

De recensie verschijnt ook op https://musicwork.shop/blog/

Info:

 

www.muziekgebouw.nl