Over-dit-nummer-6-2026

Nu de feestdagen alweer op komst zijn in een wereld vol chaos en geweld, gaan wij in de laatste editie van 2026 op zoek de transformerende kracht van muziek. We dwalen met de componist Manuel de Falla en de schilder Joaquín Sorolla y Bastida door het Alhambra
in Granada, waar ten tijde van de Convivencia (Spaans voor ‘samenleven’) vanaf de 8e tot aan het einde van de 15e eeuw sprake was van een opmerkelijke religieuze tolerantie onder het bewind van de Islamitische sultans. Joden en christenen bekleedden hoge posities aan de Moorse hoven als artsen, vertalers, diplomaten en belastinginners.
De basis daarvoor werd al gelegd in 711, toen Arabische en Berberse legers het Iberisch Schiereiland (Spanje en Portugal) veroverden. De nieuwe islamitische heersers gaven Joden en christenen de status van dhimmi’s (beschermde minderheden). Ze mochten hun eigen religie behouden en zichzelf besturen, in ruil voor het betalen van een
speciale belasting. De absolute bloeiperiode lag in de 10e eeuw onder het kalifaat van Córdoba. Moslims, Joden en christenen werkten op het allerhoogste niveau samen aan wetenschap, filosofie, geneeskunde en astronomie. Oude Griekse teksten werden vertaald, bibliotheken werden gebouwd en de culturele uitwisseling was ongekend.
Aan dat alles kwam abrupt een einde in 1492, toen het Spaanse katholieke koningspaar Ferdinand II van Aragon en Isabella I van Castilla de sultans ten val bracht en het Alhambra overnam. Het paar had een obsessie met godsdienstige en politieke eenheid, wat resulteerde in het religieuze schrikbewind van de Spaanse Inquisitie.
Het is geen toeval dat Daniel Barenboim en Edward Said, in 1999 de oprichters van het West-Eastern Divan Orchestra, in Andalusië de Fundación Pública Andaluza Barenboim-Said vestigden als een permanente symbolische thuisbasis voor het orkest, waarin jonge Israëlische, Palestijnse en Arabische musici samenspelen. Geïnspireerd door het vreedzaam
samenleven van culturen in Zuid-Spanje ten tijde van de Convivencia, speelde het West- Eastern Divan Orchestra o.l.v. Barenboim in 2006 een historisch openluchtconcert in het Alhambra.
Op 22 september jl. speelde Barenboims orkest voor de eerste keer in het Concertgebouw, om muzikaal te pleiten tolerantie, begrip, dialoog, samenwerking en vrede. Dat daar vooralsnog weinig van terecht gekomen is, belet De Nieuwe Muze niet om met Icarus te blijven dromen… Onze zon is de klassieke muziek, die niet verschroeit en hoop, liefde en vleugels geeft aan iedereen die ernaar luistert.
Wij wensen u alvast een mooie jaarwisseling en een vredig en muzikaal 2026!

Wenneke Savenije, hoofdredacteur