Dvořák 7: Boheemse leeuw blijft in de kooi bij KCO
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä. Antonin Dvořák – Zevende symfonie. Gehoord: 7 november 2026, Concertgebouw, Grote Zaal, Amsterdam*
Door Peter Schlamilch
Essentials
Concertgebouworkest Essentials is een prachtige serie, voor wie op de vrijdag- of zaterdagavond precies een uur over heeft om een meesterwerk uit de muziekgeschiedenis te leren kennen – met borrel achteraf. De concerten worden ingeleid door de Vlaamse pianist en radio- en televisiepresentator bij de Belgische publieke omroep VRT, Thomas Vanderveken, die dat uiterst vlot en humorvol doet en al snel de lachers op zijn hand heeft – heel leuk en amusant, en alles uit het hoofd. Eerder waren in deze serie al Tsjaikovski’s Eerste pianoconcert en Beethovens Vijfde te horen, in april volgen nog Beethovens Tweede pianoconcert en La Mer van Debussy, en afgelopen zaterdag was de eer aan de Zevende symfonie van Antonin Dvořák, het warmbloedige en gepassioneerde Boheemse verhaal over… ja, waarover eigenlijk?
Boheemse leeuw
In de kantlijn van het langzame tweede deel schreef hij: ‘Uit de trieste jaren’, verwijzend naar de verschrikkelijke gebeurtenissen van enkele jaren eerder, waarin het echtpaar Dvořák al hun drie kinderen verloor. Klaus Mäkelä dirigeerde dit deel, net als de andere, elegant en zoetgevooisd, met prachtige houtsoli, maar zonder een spoor van dramatiek of de droefheid die de componist had meegegeven, en dat was jammer, want verdriet, berusting en dan weer plotselinge opstandige woede jegens het wrede, allesvernietigende noodlot wisselen elkaar in dit deel af, maar de jonge Finse dirigent koos voor een heldere, bijna lyrisch-lucide benadering van Dvořáks meesterlijke noten. In het eerste deel was die ontspannen toon al gezet: het Allegro maestoso werd daar net te bedaagd gedirigeerd om zijn woeste onstuimigheid te kunnen tonen – dit geweldige openingsdeel bleef steeds helder, kalm en beheerst en de Boheemse leeuw, dat zilveren fabeldier met twee staarten (al sinds de 13e eeuw historisch en symbolisch onlosmakelijk met Bohemen verbonden), ontsnapte nergens en bleef, hoe mooi alles ook werd gespeeld, steeds braaf in zijn kooi. Ook hier veel klankschoonheid, maar zonder veel drama, en de strijkers speelden trouwens ook niet allemaal uniform: zo haalden sommigen de boog, heel mooi en liefkozend, echt van de snaar tussen de laatste zes noten van dit deel, terwijl anderen deze slechts rustend stil hielden òp de snaar. Ik weet het: een miniem detail, maar voor de kenners veelzeggend. De hoorns klonken overigens de hele avond geweldig en majestueus, zoals de tempoaanduiding ook voorschreef, maar waar waren de magische momenten en overgangen die Dvořák zo meesterlijk componeerde?
Knetterende syncopen
Klaus Mäkelä moet een geweldig aardige en blijmoedige persoon zijn, want hij straalt eigenlijk de hele avond en heeft steeds een brede glimlach op zijn gezicht – ook op die venijnige, bittere momenten waar de componist misschien werd overmand door de pijn en het verdriet uit de voorbije jaren, en dan klopt de mimiek niet meer met de expressie van de noten, wat bevreemdend werkt. Het Scherzo, zonder pauze ingezet om het publiek niet tot applaus te verleiden (ik denk dat het tijd wordt dat concertzalen dit gaan benoemen in hun programma’s) was prachtig en weer elegant en het geniale vierde deel was absoluut het beste: eindelijk wat meer passie en nu met bredere muzikale frasen, meteen al in die merkwaardige stijgende octaafsprong (het grootste muziekinterval) in de celli, hoorn en klarinet, gevolgd door die nog merkwaardiger, dalende kleine secunde (het kleinste interval). Mäkelä liet de muziek nu wat meer ademen en er ontstond een steeds gloedvollere sfeer, waarin ook hier de hoorns een hoofdrol speelden, zoals in de heerlijk knetterende syncopen aan het einde van het tweede thema (in de reprise door Dvořák abusievelijk in vier houtblazers gelegd die daar uiteraard niet door het orkest heen komen) en de hoge G in de coda – puik gespeeld, hoewel de het jammer was dat de dirigent hun absoluut cruciale hoge F (moll-dur), 7 maten voor het einde, niet uit alle macht stimuleerde. Maar spierballen en dramatiek kenmerkten gelukkig de laatste minuten van deze uitvoering van waarschijnlijk één van de beste symfonieën ooit geschreven – de leeuw was dan toch eindelijk ontsnapt, hoewel rijkelijk laat. Het publiek in de uitverkochte Grote Zaal was door het dolle heen.
Peter Schlamilch
* Deze recensie betreft de live-versie in de zaal. De concertregistratie kan, door de opnametechniek, uiteraard afwijken.
Meer info: concertgebouw.nl
