Thomas Oliemans zingt en speelt Winterreise met sobere warmte en multi-dimensionaal

Schubert: Winterreise. Thomas Oliemans, bariton en piano. Gehoord: 2 december 2025, Tivoli Vredenburg, Hertz zaal

Door Harry-Imre Dijkstra

Pas maar op, dat het publiek enkel voor de gimmick komt: een zanger die zichzelf begeleidt…

De entree

Van meet af aan is duidelijk, dat zelfs de ruimtelijk rustig ogende Hertz zaal te groot zal zijn voor een intiem gebeuren als dit. Want een zanger die ook piano speelt, zingt niet de zaal in, maar recht voor zich uit. En dan zit het publiek opeens ver weg.

Ook de binnenkomst van zanger Thomas Oliemans doet vermoeden, dat het geen gewone concertavond voor hem is: hij kijkt niet zozeer ernstig, maar wel wat onbewogen, zijn buiging is kort en bescheiden. Ook zijn concertpak in blauw-grijs zou waarschijnlijk niet de eerste keuze geweest zijn, indien een pianist hem zou vergezellen en hij als zanger in het podiumlicht zou staan.

Gute Nacht

Het eerste lied begint Oliemans op het klavier licht twijfelend, een prachtig effect sorterend waarmee hij direct de toon van het gehele werk zet. Dit lange en gelijk heel moeilijke lied om mee te beginnen brengt Oliemans met warme stem, daarin tegelijk een gepaste afstand houdend; de gemoedstoestand van de zwervende afgewezen minnaar stelt hij meer beschouwend dan invoelend voor. Maar onmiddelijk valt iets anders op: de onwaarschijnlijke eenheid van dynamiek, articulatie en expressie tussen de stem en het pianospel. Hier heerst geen enkel conflict, sluit alles naadloos op elkaar aan en zijn alle bewegingen gelijk. Tegelijk dient zich hier ook het gemis aan: er is geen uitdaging tussen twee musici, hier kan de zanger de pianist niet tot een spannend moment dwingen of andersom. Deze eenheid van spel, deze gelijke wijze van muzikaal ademen maakt de gehele ervaring van de uitvoering wat spanningsloos aan de ene kant, maar ongekend vloeiend en gelijkwaardig anderzijds.

Der Lindenbaum

 Het eerste lied waar het er redelijk op aankomt hoe lichtvoetig de pianist de herinnering van de zwervende aan een eerder bijeenzijn kan introduceren. Hoewel slechts zelden, is bij Der Lindenbaum alsook een paar latere liederen te merken hoe Oliemans zich als pianist behoorlijk meer in moet spannen om de muziek goed uit de verf te laten komen. Het is tegelijk een moment dat bevestigt, dat de invulling van de pianopartij niet geheel het weerwoord aan de vocale lijnen kan bieden die we als geoefende luisteraar wellicht verwachten. Maar ondertussen heeft zich naast de dimensies van de muziek, de scènes, de speler die ook de zanger is en de musicus als verteller nog een nieuwe dimensie gemanifesteerd: Oliemans op het podium zit er als iemand die al die liedjes eigenlijk gewoon voor zichzelf speelt en zingt, geen acht slaand op al die luisteraars. Onverstoorbaar is hij zelfs, niet aangedaan door het steeds vaker optredende gekuch in de zaal. Opeens blijken we indringers bij een uiterst intiem muzikaal gebeuren, waar we misschien geheel geen getuigen van zouden moeten zijn, in een zaal met genummerde stoelen, met een grote kale leegte om de kunstenaar heen…

Das Wirtshaus

Aan de doodlopende weg die de zwervende volgt zoekt hij een plek voor zichzelf, maar op het knekelveld is geen ruimte. De kaalheid en soberheid die het tweede gedeelte van Winterreise kenmerkt, wordt door Oliemans invoelend en sober gezongen en met de verfijnde timing bereikt hij in het lied Das Wirtshaus ook zijn mooiste moment. De verzuchting bij sommigen in de zaal dat nu al het laatste lied Der Leiermann aanbreekt voelt dubbel: is men blij dat deze doelloze reis ten einde is, dat deze – zoals Schubert ze zelf noemde – huiveringwekkende liederen uitgezongen zijn? Of heeft men meegeleefd? Velen waren diep onder de indruk, en terecht. Het is in de eerste plaats Oliemans’ geserreerde en warme maar toch beschouwelijke interpretatie, die bewonderenswaardig is. En al heeft het ontbroken aan interactie tussen de pianist en de zanger Oliemans, dan heeft hij toch het innerlijke beleven van de zwervende in deze uitvoering bijna ongemakkelijk dichtbij gebracht.