Werken van Gesualdo, Vivaldi, Namavar, Janáček en Weinberg. Liza Ferschtman (viool), Tim Posner (cello), Amsterdam Sinfonietta o.l.v. Malin Broman (viool). Gehoord: 7 oktober 2026 Muziekgebouw aan ’t IJ Amsterdam

Door Paul Janssen

 

Tahanea

Er zullen vele muziekliefhebbers zijn die Reza Namavar op zijn minst prettig gestoord noemen. Zo maakte hij zichzelf al eens bijna gek door manisch alle Bachcantates te beluisteren. En zo dook hij tijdens de coronapandemie in de bijna vijfhonderd vioolconcerten van Vivaldi. Het leverde ook veel goeds op. Op zijn website staat voor elk van de 498 concerten een recensie die voor de muzikaal redelijk onderlegde lezer zeer informatief zijn. Ook gaf hij alle concerten een cijferwaardering. Als vanzelfsprekend sijpelde Vivaldi dankzij de hele exercitie door in zijn eigen componeren. Dat was goed te horen in nieuwe vioolconcert Tahanea dat hij voor Liza Ferschtman en Amsterdam Sinfonietta schreef.

 

 

Onvervuld verlangen

Tahanea is geïnspireerd op de gelijknamige onbewoonde atol in de Tuamotu-archipel, de eilandengroep inde Grote Oceaan die onderdeel is van Frans-Polynesië. Namavar deed zijn best het eiland te bezoeken toen hij in de buurt was, maar zijn poging mislukte. Het is dit onvervuld verlangen dat als voornaamste sfeer door het driedelige concert reist. Toch is voor de vorm en inhoud vooral Vivaldi het model. Dat uit zich in de snel-langzaam-snel-opzet en in de muzikale gebaren. Meteen al het begin klinkt als een moderne Vivaldi die leidt aan het syndroom van Gilles de la Tourette.

In elk geval moet Namavar veel plezier gehad hebben bij het schrijven van het werk. Ondanks de wat sombere en melancholische ondertoon is het een werk dat zeker in de hoekdelen vol humor en onverwachte uitbarstingen zit. Met als cabaretesk hoogtepunt een koker vol pingpongballetjes die dwars bleven nastuiteren in het laatste deel. Nu kan de componist zich ook wat permitteren met een violist als Liza Ferschtman als solist. Zonder blikken of blozen schakelde ze van de bij vlagen frenetieke erupties van het eerste deel naar breekbare lijnen in het middendeel. Om aan het slot eerst terug te keren naar de hectiek en uiteindelijk in een vraagteken te eindigen. Mooi is ook de eenzame hobo die als een verre lokroep van het onbereikbare eiland een schaduw van de soloviool lijkt.

Tahanea is weer zo’n hedendaagse aanwinst die er om schreeuwt om ook na deze premièrereeks (het werk is nog te horen op 10 oktober in de Stadsgehoorzaal in Leiden) meer gespeeld te worden zodat de ware kwaliteiten langzaam in het collectieve geheugen gebrand kunnen worden.

 

 

Amechtige liefdesverklaring

Waar Namavar vrolijk flirtte met Vivaldi, deed Leoš Janáček het na de pauze nog eens dunnetjes over met het onvervuld verlangen in een amechtige liefdesverklaring. Want veel anders is zijn Tweede strijkkwartet Intieme brievenook in de overrompelende versie voor strijkorkest met twee toegevoegde contrabassen niet te noemen.

 

 

 

De vier delen vormen een wat meewarig liefdesverhaal van een zestigplusser die helemaal hoteldebotel raakt van de dertig jaar jongere en ook getrouwde Kamila Stösslová die hij in 1917 ontmoette. Honderden brieven later heeft de componist op liefdesgebied niet veel meer bereikt dan een gestolen zoen tijdens een gezamenlijke trip in 1927, maar Janáček vond in die jaren daarvoor wel nieuw elan voor een paar meesterwerken. In 1928, het jaar van zijn dood, vatte hij alles nog eens samen in het strijkkwartet Intieme brieven. ‘Het is mijn eerste compositie waarvan de noten gloeien van alle lieve dingen die we samen hebben beleefd’, schreef Janáček in een brief aan Stösslová over zijn kwartet. ‘Jij staat achter iedere noot, jij, in levende lijve, krachtig, liefhebbend. Het parfum van je lichaam, de gloed van je kussen – nee, van mij eigenlijk. Die noten van mij kussen je van top tot teen. Ze roepen vol passie om jou.’ Alleen de antwoorden van Stösslová, vertegenwoordigd in de altviool, blijven wat afstandelijk. Dat maakt het werk, ook in deze versie voor strijkorkest even gloeiend als wrang.

 

 

Onstuimige solopartij

Wat dat aangaat lijkt Weinbergs Rapsodie over een Moldavisch thema pure ontspanning. Hoewel het geregeld klinkt naar een getergde Sjostakovitsj gecombineerd met een vleugje stampvoetende Stravinsky maakt een dosis schijnbaar vrolijke klezmerachtige hinkstapsprong het een stuk opgeruimder dan de quasi-erotische worsteling van Janáček. Dat kwam mede door de terugkeer van Liza Ferschtman die de onstuimige solopartij in Weinbergs werk voor haar rekening nam. Waar Malin Broman de honneurs van Candida Thompson als orkestleider vrij onopvallend waarnam, bracht Ferschtman iedere keer een brok energie en scherpte op het podium. Niet alleen in de werken van Namavar en Weinberg, maar ook in het begin van het concert met Gesualdo’s Moro lasso in de versie voor strijkkwintet en theorbe en Vivaldi’s Concert voor twee violen en cello in d RV 565. Namavar gaf het concert na zijn voor zeer goed ingevoerde musici en muziekliefhebbers verhelderende beschrijving een terechte negen. Hij heeft destijds ongetwijfeld een versie van Amsterdam Sinfonietta met Liza Ferschtman in een van de hoofdrollen gehoord, want dat cijfer geldt ook voor deze uitvoering.

Paul Janssen

 

 

Info:

https://www.sinfonietta.nl/concerten/

 

 

Link naar achtergrondverhaal over Janaceks composities en zijn muze Kamila Stösslová, die hem inspireerde tot zeven werken, zie:

https://denieuwemuze.nl/hoe-janacek-zijn-muziek-en-operas-bezielde-met-zijn-protest-tegen-russische-misstanden-siberische-strafkampen-en-zijn-liefde-voor-kamila/