Frisse Agrippina triomfeert in NTR ZaterdagMatinee

Georg Friedrich Händel – Agrippina. Les Accents o.l.v. Thibault Noally. Met Magdalena Kožená (Agrippina), Julia Lezhneva (Poppea), Christophe Dumaux (Ottone), Adèle Charvet (Nerone), Nicolas Brooymans (Claudio), Adrien Fournaison (Pallante), Paul Figuier (Narciso), Matthieu Walendzik (Lesbo). Gehoord: 14 november 2026, NTR ZaterdagMatinee, Concertgebouw, Grote Zaal, Amsterdam*

Door Peter Schlamilch

 

‘Ze heeft echt de ziel van een wild beest’, zegt één van de personages in Händels opera Agrippina over de inktzwarte hoofdpersoon. Het werk was een daverend succes, de allereerste opvoering van Händels Agrippina, op 26 december 1709 in het Teatro San Giovanni Grisostomo, nu Teatro Malibran geheten, het ‘zustertheater’ van het grote operahuis van Venetië, La Fenice. Het publiek schreeuwde de Duitse toondichter alle lof toe: ‘Viva il caro Sassone!’ (Leve de lieve Saks!), en het werk werd veel herhaald, tot het in de vergetelheid wegzakte. Terecht, want zoals ik al eerder beschreef componeerde hij er slechts vijf nieuwe nummers voor: de hele rest van het drieënhalf uur durende werk ontleende hij aan eigen, eerdere cantaten en oratoria en het betere jatwerk van collega’s.

 

 

Stralend, maar honinggoud

Agrippina de Jongere (15 – 59 n.Chr.) was een van de machtigste en meest beruchte vrouwen uit het oude Romeinse Rijk: meedogenloos en manipulatief ging ze over lijken naar de macht. Geboren in waar nu Keulen is, verbannen door haar bloeddorstige broer Caligula, trouwde ze incestueus met haar oom Claudius, die ze volgens de overlevering vergiftigde om haar zoon Nero op de troon te krijgen. Nero, die haar uiteindelijk verbande en, na zijn mislukte verdrinkingspoging, ombracht. Zo gek wilde Händel het allemaal niet maken voor zijn Venetiaanse publiek: de opera ging immers op Tweede Kerstdag in première voor het Venetiaanse carnavalsseizoen, en het publiek verwachtte luchtig vermaak, ironie en verzoening aan het einde van de avond, geen bloederige moordpartijen. Zo geschiedde, en bijna iedereen is aan het einde van het werk gelukkig en sluit vrede. Toch verlustigde Händel er zich overduidelijk in om het obscene, verraderlijke en ontrouwe karakter van de hoofdpersonage zo smerig mogelijk neer te zetten, en de Tsjechische hoge mezzosopraan (aangekondigd als sopraan) Magdalena Kožená liet zich dat geen twee keer zeggen – met veel overtuiging, toneelpersoonlijkheid en een weldadig mooi geluid stortte ze zich op dit stuk addergebroed, daarbij geholpen door een enorm palet aan kleuren en een waanzinnig tekstbegrip: Kožená zingt geen noten, maar woorden en betekenissen, en dat doen alleen de allergrootsten. Al in de eerste maten maakte ze duidelijk dat ze geen traan zou laten om de aangekondigde dood van haar man, en haar expressie zou de komende uren alleen maar verhevigen, soms zelfs met opzettelijk scherp geïntoneerde uithalen om haar vileine aard te onderstrepen, hoewel dat met zo’n schitterend stemgeluid bijna onmogelijk is, en dat bedoel ik als compliment. Wel was het jammer dat ze zo sterk was gebonden aan haar bladmuziek: ik zou het haar heel graag in een geënscèneerde voostelling horen zingen. Haar eerste grote aria was loepzuiver, met onberispelijke coloraturen en een stralend, maar honinggoud timbre.

 

 

Hartverscheurend droevig

Haar zoon Nero, gezongen door de Franse mezzosopraan Adèle Charvet zong, veel vrijer in haar spel, minstens zo expressief en bloedmooi, hoewel soms een ietsepietsie gedekt van klank. Waarom voor haar rol niet was gekozen voor een countertenor was mij een raadsel, maar Charvet was in ieder geval een genot voor het oor en een lust voor het oog. Minder sterke acteurs (ja, ook in een concertante uitvoering wordt enig speeltalent vereist) waren de Franse bas-bariton Adrien Fournaison (Pallante), die mooi edel maar wat wollig zong en sullig speelde, en de Franse bas Nicolas Brooymans, die zijn Claudio maar weinig geloofwaardigheid wist mee te geven. Natuurlijk wordt Claudius door Händel als een warrige domoor geschetst, maar iets meer Keizer en minder Sarastro ware beter geweest. De Narciso van de Franse countertenor Paul Figuier was prachtig, helder en betrokken, en spatgelijk met de hem begeleidende blokfluit. Ottone werd uitstekend gezongen door de Franse countertenor Christophe Dumaux, hoewel zijn stem wel merkbaar kleiner was dan die van alle andere solisten. Zijn treuraria waarmee, heel slim, middenin de tweede akte, het eerste deel werd afgesloten, was adembenemend mooi, zacht, intiem en hartverscheurend droevig. De Frans-Poolse bariton Matthieu Walendzik was een uitstekende Lesbo. Andere ster van de middag was de Russische coloratuursopraan Julia Lezhneva (Poppea), die haar karakter veel diepte meegaf en haar noten een briljante perfectie: haar aria was ronduit meesterlijk, parelend in haar cadensen waarin ze heel gevoelig gebruik maakte van de diepe stilte die ze in de muisstille zaal wist op te roepen.

 

 

Frisse Agrippina

Veel sterren dus, maar dirigent Thibault Noally doet niet voor hen onder: staande voor het orkest speelt hij alle vioolpartijen mee, onderwijl Jan en alleman enthousiasmerend en stimulerend. Hij kiest steeds uitstekende, vlotte tempi (direct al in de energieke ouverture) en laat het authentieke orkest voluit klinken, ademend en stromend, zoals het hoort, want Händels vaak harmonisch zeer eenvoudige muziek kan anders wel eens gaan vervelen na een paar uur – zo gaat de opera als een nachtkaars uit in een zeer flauwe ontknoping met ellenlange recitatieven, die, in tegenstelling tot de uren ervoor, futloos en vermoeid klonken, maar dat is misschien ook niet zo gek.

 

 

Bovendien heeft de dirigent een prachtige theorbe aan het continuo toegevoegd, dat als basis het clavecimbel én het orgel heeft, heel fraai. Ook horen we een trommel naast de pauken, en zelfs een tamboerijn, wat heel mooi werkt. Verder heeft Noally een heel eigen kijk op de slotaccoorden (de dominant die naar de tonica, de grondtoon, leidt) van recitatieven, die niet, zoals gebruikelijk, braaf wachten tot de zanger is uitgezongen, maar al door diens laatste noten heen klinken, waardoor dominant en tonica soms gelijktijdig hoorbaar zijn. Toegegeven, in de notatiewijze van de 18eeeuw werd dat vaak zo opgeschreven, maar het lijkt ondenkbaar dat ze zo gespeeld zijn – men had de harmonieleer nog maar relatief kort daarvoor uitgevonden en die voorzag daar absoluut niet in. Grappig genoeg werkte ook dat, na enige gewenning, heel best, zodat we van een frisse Agrippina hebben genoten, die een terecht ovationeel applaus ontlokte.

Peter Schlamilch

Foto’s: Lodie Lamie e.a.

 

* Deze recensie betreft de live-versie in de zaal. De concertregistratie kan, door de opnametechniek, uiteraard afwijken.

 

 

Meer info: npoklassiek.nl

You May Also Like

Debuut González-Monjas bij NedPho overtuigt in Respighi

Evgeny Kissin en Sir Andras Schiff smelten als pianoduo niet samen

Twee werelden op één podium

Betoverend concert op exotische instrumenten: kora, berimbau en kantele