Evgeny Kissin en Sir Andras Schiff smelten als pianoduo niet samen

Serie Grote Pianisten. Evgeny Kissin, piano en Sir Andras Schiff, piano. Werken van Mozart: Sonate in d KV 448 voor 2 piano’s, Schumann: Andante en variaties in bes voor 2 piano’s opus 46 en Bilder aus dem Osten voor piano vierhandig opus 66, Smetana: Vitava, ‘De Moldau’ voor 2 piano’s en Dvorak; Selectie uit Slavische Dansen opus 46 en 72 voor piano vierhandig. Gehoord: Concertgebouw Amsterdam, 15 november 2026
Door Willem Boone
Soms lijkt een combinatie van musici zo weinig voor de hand liggend, dat alleen daarom al je nieuwsgierigheid geprikkeld wordt. En dan besluit je naar zo’n concert te gaan om na te gaan of het live anders uitpakt dan het er op papier uitziet. Zo verging het mij met het recital door de pianisten Evgeny Kissin en Sir Andras Schiff. Beide hebben een grote naam, maar zijn zeer verschillend qua pianistische natuur. Op het eerste gezicht is er weinig wat hen verbindt: Kissin is inmiddels een vijftiger, een groot virtuoos die in technisch opzicht zijn gelijke niet kent. Schiff is iemand die weinig op heeft met ‘flashy’vertoon van virtuositeit en vrijwel alleen ‘ernstige’ muziek speelt. Ook hun repertoire vertoont weinig raakvlakken: Kissin vierde triomfen met veeleisende muziek van Rachmaninoff, Prokofiev, Stravinsky, Balakirev en Liszt, Schiff concentreerde zich vooral op Bach, Mozart, Beethoven en Schubert. Tsja, wat levert zo’n optelsom van twee zeer verschillende pianisten op? Soms kunnen ze elkaar inspireren tot verrassende interpretaties. Een voorbeeld daarvan was het duo Martha Argerich & Nelson Freire. Zij waren beiden in het bezit van een fenomenale techniek, maar hadden hun eigen identiteit, hoewel minder uiteenlopend dan Kissin & Schiff. Zodra ze samenspeelden, smolten ze samen en werden ze als het ware een derde, nog betere pianist.

Mozart
Dat laatste gebeurde wat mij betreft gisteravond niet. Direct bij de Sonate voor 2 piano’s van Mozart, een briljante showpiece uit het repertoire voor pianoduo die beide musici de kans biedt om een gelijkwaardige muzikale dialoog te voeren, was het verschil tussen hen merkbaar. De eerste twee keer dat ik Kissin hoorde (respectievelijk in 1992 en 1994) vond ik hem fenomenaal spelen. Daarna is er in zijn spel ‘iets’ gebeurd waar ik niet goed de vinger op kan leggen, maar het viel me sinds 1995 keer op keer op dat zijn toucher hard en bits klonk. Op die manier ontstond er voor mij een discrepantie tussen zijn grenzeloze techniek en zijn muzikaliteit. Hij is iemand die met veel passie speelt en zich helemaal geeft (dat blijkt ook uit zijn onrustige manier van bewegen, van achteren naar voren), maar het genoemde vaak meedogenloze toucher ontsiert steeds weer zijn spel. Dat was gisteren op twee piano’s niet anders. Zijn spel was duidelijk feller dan dat van Schiff, die een veel ‘wolliger’ manier van spelen heeft en zich bijna discreet opstelde. Op die manier smolten hun opvattingen niet samen en hoorde ik vooral Kissin en weinig Schiff. Zij speelden het Allegro con spirito overigens in een levendig tempo en herhaalden – ongebruikelijk – de expositie, zodat van het eerste deel alles twee keer langskwam. Het tweede deel, Andante, klonk in een snel tempo en ook hier viel op dat het toucher van Kissin weinig verfijnd overkwam, in elk geval niet voor de muziek van Mozart. Het laatste deel, Allegro molto, werd eveneens in een snel tempo genomen.

Schumann
De vleugels stonden naast elkaar en niet, zoals vaak bij twee piano’s gebeurt, tegenover elkaar. In het Andante & variaties van Schumann (waarvan hij ook een versie met als begeleiding twee celli en hoorn schreef!) speelde Schiff op de vleugel die het dichtst bij de rand van het podium stond. Hij was daardoor dit keer beter te horen en zijn benadering was lieflijker. Dit kwam het samenspel ten goede, al had dat in de gedeeltes waar Schumann ‘sehr rash’ of ‘lebhaft’ voorschrijft levendiger mogen klinken.
Van Schumann speelden zij ook de Bilder aus dem Osten opus 66. Het verbaasde mij daarbij nogal dat zij dat op twee piano’s deden, terwijl deze stukken voor piano vierhandig geschreven zijn. Dat is niet hetzelfde en het gaat in feite tegen de wens van de componist in. Uiteraard is het op twee piano’s ‘makkelijker’ doordat je elkaar niet ‘in de weg’ zit, maar in muzikaal opzicht is het discutabel. Het zorgt ook voor een bepaalde mate van klankexpansie die Schumann (en na de pauze Dvorak) niet bedoeld hebben. Bij deze stukken stond Schiff zijn plek weer af aan Kissin, wat direct te horen was in de klank, die opnieuw weinig lieflijk was.

Smetana en Dvorak
Het programmablaadje (veel meer is het niet!) vermeldde helaas niet wie de bewerking van Smetana’s ‘De Moldau’ geschreven heeft. Het is ook op twee piano’s een orkestrale compositie. Het klonk erg fel, vooral door het luide spel van Kissin.
Zij besloten met een selectie van 8 Slavische Dansen van Dvorak (5 uit opus 46 en 3 uit opus 72). Dit deden zij wederom op twee piano’s in plaats van piano vierhandig. Schiff speelde wat bij de originele versie de ‘primo’ partij geweest zou zijn en had daardoor steeds de melodie. Dat zorgde voor een ander klankbeeld. Nu was goed te horen dat hij subtieler speelt dan zijn collega en er een meer zangerige benadering op na houdt. Kissin leek zich in de ‘secondo’ op zijn plek te voelen en nu was hun eensgezinde spel af en toe ook echt intiem, charmant en nostalgisch. Het talrijke publiek kreeg een toegift, de eerste Marche militaire van Schubert die zij nu ineens wel vierhandig op één piano uitvoerden. Het maakte hun besluit om dat bij Schumann en Dvorak niet te doen er alleen maar vreemder op!
Willem Boone
Info
www.concertgebouw.nl