Dromen zonder grenzen – muziek, dans en queer cultuur op de Cello Biënnale

Cello Biënnale: Cello Club Night brengt muziek, dans en queer cultuur samen in het Muziekgebouw aan ’t IJ. 31 oktober 2026
Door Mark Doorn
Cello Club Night
Ergens halverwege de jaren negentig nodigde Jan Wolff mij uit op zijn kantoor in De IJsbreker aan de Amstel. Toentertijd hét Amsterdamse podium voor nieuwe muziek en artistieke experimenten. Vol enthousiasme liet hij mij de maquette zien van het Muziekgebouw aan ’t IJ, dat toen nog gebouwd moest worden. Een droom van een man die zijn leven had gewijd aan het scheppen van ruimte voor muziek die buiten de gebaande paden trad. Ruim dertig jaar later sta ik in de Grote Zaal van datzelfde Muziekgebouw, waar tijdens de Cello Biënnale 2026 cellisten, dansers, performers en dj’s elkaar ontmoeten tijdens de Cello Club Night.
Het Muziekgebouw aan ’t IJ, dat in 2005 zijn deuren opende, was de verwezenlijking van Wolffs droom: een volwaardig podium waar de muziek van vandaag en morgen zich kan ontwikkelen, waar grenzen tussen disciplines kunnen worden onderzocht en waar het experiment niet de uitzondering, maar een vanzelfsprekendheid zou zijn.
In die traditie past de Cello Club Night, die op zaterdag 31 oktober 2026, tijdens de elfde Cello Biënnale Amsterdam, de Grote Zaal transformeerde tot een ontmoetingsplaats van oude en hedendaagse muziek, elektronica, dans en performancekunst. Onder de titel Welcome to All the Pleasures bracht curator en cellist Jan Willem Troost een bont gezelschap van cellisten, componisten, dansers, performers en dj’s bijeen. De gemene deler: de wens om artistieke én maatschappelijke grenzen te verleggen.
Het resultaat was een bijzonder geslaagde muzikale en theatrale ervaring, met verrassende ontmoetingen en enkele indrukwekkende prestaties. Niet alles was even overtuigend en ook de presentatie had haar zwakke momenten. Maar de nieuwsgierigheid en het plezier waarmee de verschillende werelden elkaar ontmoetten, maakten veel goed.

Dromen die werkelijkheid worden
Opmerkelijk genoeg bleken dromen ook de rode draad in het gesprek met de makers, dat voorafgaand aan de voorstelling plaatsvond. Onder leiding van Mirjam van Hengel vertelden Jan Willem Troost, Khareem Wielingen, de Europese father van Kiki House of Bodega, en de Italiaanse celliste en componiste Chiara Trentin over de totstandkoming van het programma en hun persoonlijke betrokkenheid.
Troost vertelde hoe hij vier jaar eerder tijdens de Cello Biënnale de succesvolle Tango Club Night had georganiseerd. Niet lang daarna droomde hij letterlijk dat hij door de festivalorganisatie werd benaderd om opnieuw iets te ontwikkelen. De volgende ochtend stuurde hij een berichtje. Een kop koffie volgde en daarmee begon een nieuwe artistieke zoektocht.
Aanvankelijk wilde Troost een verbinding leggen tussen mode en cello, maar dat bleek in de praktijk lastig te realiseren. De beslissende inspiratie vond hij uiteindelijk tijdens een queer tangofestival in Parijs.
Troost, zelf cellist en tangodanser, vertelde hoe hij zich in traditionele tangokringen dikwijls een buitenstaander voelde. Tijdens het festival in Parijs ervoer hij voor het eerst het tegenovergestelde: een omgeving waarin hij zich werkelijk thuis voelde. Daar ontstond het idee voor een avond waarin de cello, queer cultuur en dans elkaar zouden ontmoeten.
Wat volgde was een voorbereidingsproces van ongeveer tweeënhalf jaar, waarin kunstenaars uit verschillende disciplines bij elkaar werden gebracht. Niet zonder aarzeling, zo bleek tijdens het gesprek. Troost vertelde dat hij aanvankelijk terughoudend was om performers uit de ballroomcultuur uit te nodigen. Hij wilde voorkomen dat een kunstvorm met een eigen geschiedenis en maatschappelijke betekenis zou worden gereduceerd tot een exotische attractie, waarbij slechts de uiterlijke glitter en glamour zouden overblijven.
Het was een veelzeggende bekentenis, die duidelijk maakte dat aan deze avond meer ten grondslag lag dan de wens een spectaculair programma samen te stellen.
Khareem Wielingen zag juist een kans om zijn gemeenschap zichtbaar te maken op een podium waar zij traditioneel niet vanzelfsprekend vertegenwoordigd is. Hij vertelde hoe hij vanuit de trein regelmatig langs het Muziekgebouw reisde, zonder ooit te hebben gedacht daar zelf te zullen optreden. Nu hij er eenmaal stond, durfde hij zelfs alweer verder te dromen: van een groot ballroomevenement in het Muziekgebouw.
Ook Chiara Trentin sprak over dromen die werkelijkheid werden. Jaren geleden had ze dankzij de Cello Biënnale de gelegenheid gekregen een album op te nemen, met daarop onder meer muziek die oorspronkelijk voor dansers was geschreven. Nu zou die muziek eindelijk daadwerkelijk in verbinding met dans worden uitgevoerd. Bovendien had ze de opdracht gekregen nieuwe arrangementen voor cello-ensemble te schrijven, waarmee ze de mogelijkheden van haar instrument verder kon onderzoeken.
Zo werd het gesprek bijna ongemerkt een aaneenschakeling van persoonlijke ambities, artistieke nieuwsgierigheid en dromen die elkaar versterkten.

Purcell in een nieuw jasje
De titel Welcome to All the Pleasures verwijst naar de gelijknamige ode die Henry Purcell in 1683 componeerde ter ere van Sint-Cecilia, de beschermheilige van de muziek. Het werk ontstond voor een feestelijke bijeenkomst van Londense muziekliefhebbers en is daarmee zelf al een viering van de verbindende kracht van muziek.
Purcell vormt een belangrijke historische inspiratiebron voor het programma. Robin Coops en René van Munster openden de avond met hun eigentijdse bewerkingen van zijn muziek, waarin de barokke klankwereld, de menselijke stem en elektronische middelen elkaar ontmoeten.
Ik hou er wel van wanneer oude muziek in een nieuw jasje wordt gestoken. Niet als vrijblijvend experiment, maar vanuit de gedachte dat een eeuwenoude compositie ook vandaag iets te vertellen heeft. Coops en Van Munster slaagden daar bijzonder goed in. Vooral de combinatie van de vocale partijen met de elektronica werkte overtuigend. De elektronische klanken waren geen bijkomstig effect, maar een volwaardig muzikaal element dat de oorspronkelijke muziek in een andere omgeving plaatste. Het was een prachtige opening, waarin Purcell ruim drie eeuwen na zijn dood nog altijd springlevend bleek.
Ook The Cold Song, afkomstig uit Purcells semi-opera King Arthur uit 1691, stond op het programma. Een fascinerend werk waarin de componist met herhaalde noten de lichamelijke sensatie van kou en huivering hoorbaar maakt.
De aanwezigheid van dit werk roept onvermijdelijk herinneringen op aan Klaus Nomi, de extravagante Duitse countertenor en performer die in het New York van de late jaren zeventig en vroege jaren tachtig opera, barokmuziek, new wave en elektronische popmuziek met elkaar verbond. Met zijn androgyne verschijning, theatrale kostuums en bijna buitenaardse uitstraling werd hij een icoon van de artistieke underground. Zijn vertolking van The Cold Songbehoort tot de indrukwekkendste voorbeelden van hoe eeuwenoude muziek een volstrekt nieuwe betekenis kan krijgen.
Was hij zijn tijd vooruit? Ongetwijfeld. Maar tegelijkertijd laat zijn bestaan zien dat het doorbreken van muzikale en maatschappelijke conventies allesbehalve een uitvinding van onze tijd is. De podiumkunsten kennen een lange geschiedenis van kunstenaars die zich weinig gelegen lieten liggen aan de grenzen tussen genres, identiteiten en expressievormen.

Waarom eigenlijk een Queer Night?
Daarmee dringt zich een interessante vraag op. Wat maakt een avond als deze nu precies queer?
In mijn eigen conservatoriumtijd, in de jaren negentig, heb ik de muziekwereld ervaren als een opvallend open gemeenschap. Seksuele geaardheid en genderidentiteit waren in mijn directe omgeving zelden aanleiding voor bijzondere aandacht. Mensen werden in de eerste plaats beoordeeld op hun muzikale en artistieke kwaliteiten.
Dat is echter mijn persoonlijke herinnering, geen bewijs dat iedereen de muziekwereld destijds op dezelfde manier ervoer. De vrijheid die ik binnen mijn eigen artistieke omgeving als vanzelfsprekend beschouwde, was maatschappelijk allerminst vanzelfsprekend. Bovendien verschilt de geschiedenis van de Europese klassieke muziekwereld wezenlijk van die van de Amerikaanse ballroomcultuur.
Die laatste ontstond binnen zwarte en Latijns-Amerikaanse queer gemeenschappen, waar mensen niet alleen te maken kregen met maatschappelijke uitsluiting, maar soms ook met racisme binnen de bredere homobeweging. De zogenoemde houses boden hun leden artistieke expressie, onderlinge verbondenheid en niet zelden een vervangende familie. Die geschiedenis maakt duidelijk waarom zichtbaarheid en herkenning voor de betrokken kunstenaars van wezenlijk belang zijn.
Tegelijkertijd was het opvallend hoe weinig deze Cello Club Night aanvoelde als een bijeenkomst voor één specifieke gemeenschap. Als heteroseksuele bezoeker voelde ik mij geen buitenstaander, maar eenvoudigweg onderdeel van een publiek dat gezamenlijk een bijzondere artistieke ervaring onderging.
Misschien schuilt daarin wel een van de grootste kwaliteiten van dit initiatief. Een avond die nadrukkelijk ruimte biedt aan queer expressie, maar tegelijkertijd laat zien hoe betrekkelijk de grenzen tussen mensen kunnen zijn wanneer muziek en dans hun verbindende werk doen.

De muziek en de beweging
Het programma bood een breed spectrum aan muzikale stijlen en uitvoeringsvormen. Vier wereldpremières onderstreepten dat de Cello Biënnale niet alleen bestaande muziek presenteert, maar ook actief bijdraagt aan de ontwikkeling van nieuw repertoire.
Een van de absolute muzikale hoogtepunten was Work Out van Klaas ten Holt, uitgevoerd door celliste Anastasia Feruleva, in combinatie met dans van Vincenzo Turiano. Het werk, zo werd tijdens de avond toegelicht, is opgedragen aan een jong overleden familielid van de componist, zelf danseres.
Die wetenschap gaf de ontmoeting tussen muziek en beweging een bijzondere betekenis. Niet omdat de dans daarmee noodzakelijkerwijs een verhaal over haar leven vertelde, maar omdat muziek en lichamelijke expressie hier op een persoonlijke manier met elkaar verbonden werden.

Ten Holts compositie maakte grote indruk. Het werk wist van begin tot eind te boeien en Feruleva gaf er een fantastische uitvoering van. Haar geconcentreerde spel vormde een sterk contrast met de fysieke expressie van Turiano. Juist in die wisselwerking ontstond een theatraal geheel waarin de muziek haar zelfstandigheid behield, maar door de beweging een extra dimensie kreeg.
Opvallend was hoe de performers op verschillende speelplekken in de zaal opereerden. De afstand tussen musicus en danser, de beweging over het speelvlak en de directe nabijheid van het publiek versterkten de theatrale werking. Het ging niet om dans die de muziek illustreerde, maar om twee disciplines die zich ieder op hun eigen manier uitdrukten.
Het was een van de momenten waarop alle aandacht zich vanzelf op de uitvoering richtte en iedere verdere toelichting overbodig werd.
Niet iedere compositie wist in gelijke mate te overtuigen. De bijdragen van de Italiaanse celliste en componiste Chiara Trentin, die onder meer een zessnarige elektrische cello bespeelt, waren interessant als onderzoek naar de mogelijkheden van het instrument, maar wisten als zelfstandige composities minder te boeien.
Dat doet niets af aan haar veelzijdigheid en haar belangrijke bijdrage aan de avond. Tijdens het voorafgaande gesprek vertelde Trentin enthousiast hoe zij arrangementen voor cello-ensemble had geschreven om de instrumenten te verbinden met dansvormen die doorgaans door heel andere muzikale tradities worden begeleid. Juist in die samenwerking zou de betekenis van haar werk later op de avond duidelijk worden.
Ook de elektronica verdiende een bijzondere plaats in het programma. Niet alleen in de overtuigende Purcell-bewerkingen, maar door de hele voorstelling heen ontmoetten akoestische celloklanken, elektronische instrumenten en ritmische structuren elkaar. De combinatie leverde een grote verscheidenheid aan muzikale kleuren en uitvoeringsvormen op.
Een concertzaal als theatrale installatie
Ook de Grote Zaal zelf speelde een belangrijke rol in de voorstelling. De gebruikelijke concertopstelling had plaatsgemaakt voor verschillende podia en speelvlakken, waardoor het publiek zich vrij door de ruimte kon bewegen en de gebruikelijke scheiding tussen uitvoerenden en toeschouwers grotendeels verdween.
De indrukwekkende belichting bepaalde mede het karakter van de voorstelling. Het ene moment baadden de hoge houten wanden in dieprood licht, even later maakten blauwe, paarse en groene tinten de ruimte bijna onherkenbaar. Bewegende lichtpatronen op de vloer, gerichte lichtbundels en een grote spiegelbol versterkten het karakter van een clubnacht.
De belichting was daarmee geen decoratieve toevoeging, maar een wezenlijk onderdeel van de ruimtelijke en theatrale ervaring. Het publiek stond niet buiten dit schouwspel, maar bevond zich er middenin. Zelfs de bezoekers die liever aandachtig bleven luisteren dan dansen, maakten deel uit van de levende scenografie.
De voorstelling kreeg daardoor bij vlagen het karakter van een installatie, waarin muziek, dans, licht, ruimte en publiek een gezamenlijk geheel vormden.

Van luisteren naar dansen
De grootste theatrale indruk maakten uiteindelijk de performers van Kiki House of Bodega. In een gezamenlijke performance met zes cellisten, een dj en een vocale performer groeide de energie in de zaal merkbaar. De door Chiara Trentin gearrangeerde cellopartijen maakten deel uit van een groter muzikaal geheel, waarin de dansers steeds nadrukkelijker de aandacht naar zich toe trokken.
Met hun expressieve bewegingen, scherpe poses, snelle armgebaren en indrukwekkende lichaamsbeheersing introduceerden zij het publiek in een andere danstaal. Voguing en waacking, beide geworteld in queer dansculturen maar met hun eigen geschiedenis en karakter, kwamen daarbij samen met de klanken van de cello.
Ook de MC liet zich horen in een vorm van ritmisch scanderen die sterk aan rap deed denken, maar binnen de ballroomcultuur bekendstaat als commentary. Het is een manier om dansers aan te moedigen, de beweging ritmisch te ondersteunen en het publiek bij de performance te betrekken. Hier werkte de menselijke stem niet als toelichting op de voorstelling, maar als onderdeel ervan.
Vooral de fysieke expressie en overtuigingskracht van de dansers werkten aanstekelijk. Waar het publiek eerder nog betrekkelijk terughoudend reageerde, ontstond nu een voelbare wisselwerking tussen uitvoerenden en bezoekers. Er werd gejuicht en de zaal kwam zichtbaar los. Dat was niet vanaf het begin het geval geweest.
Hoewel de Cello Club Night als staconcert was aangekondigd, zocht een deel van het publiek al snel de banken langs de wanden of de podiumblokken in de zaal op. Anderen bleven aandachtig staan kijken. Hier en daar werd voorzichtig met de muziek mee bewogen, maar van een echte dansvloer was aanvankelijk nauwelijks sprake. Aan de muziek lag het niet: die nodigde nadrukkelijk uit tot bewegen. De stoelen waren dan wel uit de zaal verwijderd, de vertrouwde concerthouding bleek minder gemakkelijk te verplaatsen.
Gaandeweg veranderde dat. Vooral tijdens de bijdrage van Kiki House of Bodega ontstond de collectieve energie waarop de makers kennelijk hadden gehoopt. De grenzen tussen luisteren, kijken en deelnemen begonnen langzaam te vervagen.

De kwetsbaarheid van de dramaturgie
Juist daarom was het jammer dat de voorstelling dramaturgisch niet altijd de juiste keuzes maakte.
De avond was aangekondigd als een doorlopende show, waarin korte optredens van musici en performers elkaar zouden afwisselen. Die opzet bood prachtige mogelijkheden voor een aaneengesloten muzikale en theatrale ervaring, waarbij de ene scène bijna ongemerkt in de volgende zou kunnen overvloeien.
In plaats daarvan werd het programma verschillende malen onderbroken door een MC, die de afzonderlijke onderdelen aankondigde en toelichtte. Op zichzelf begrijpelijk bij een programma dat zoveel uiteenlopende kunstvormen presenteert, maar de onderbrekingen haalden telkens de concentratie uit de zaal.
Gelukkig kreeg de voorstelling later op de avond meer ruimte om haar eigen ritme te vinden. De muziek en de dans bleken uitstekend in staat het publiek zonder verdere uitleg mee te nemen.
Des te opmerkelijker was de uitgebreide onderbreking aan het einde van het gecomponeerde concertprogramma. Na de uitbundige reacties op Kiki House of Bodega volgden langdurige dankwoorden, inclusief een uitvoerige toelichting op hoe vaak de stoelen en podiumdelen verplaatst hadden moeten worden. Een hele logistieke onderneming, ongetwijfeld, maar niet het spannendste verhaal van de avond.
Alle betrokken technici en medewerkers verdienen vanzelfsprekend grote waardering. Maar op dat moment had de voorstelling vooral behoefte aan voortzetting van de opgebouwde spanning.
In plaats daarvan werd het concert formeel afgesloten, waarna een technische overgang naar het dj-programma volgde. Een dj probeerde de tussenliggende tijd te overbruggen, maar de plotselinge verandering in volume en muzikaal karakter voelde eerder als een breuk dan als een logische voortzetting van de avond.
Daarmee werd een belangrijke kans gemist. Juist op het moment dat de verschillende disciplines en het publiek elkaar werkelijk hadden gevonden, had een vloeiende overgang naar de clubnacht een bijzonder krachtig effect kunnen hebben.
Een zorgvuldig doordachte, vrijwel doorgecomponeerde dramaturgie zou deze avond naar een nog hoger niveau hebben kunnen tillen.
Toch zou het onrechtvaardig zijn de Cello Club Night uitsluitend af te rekenen op die dramaturgische minpuntjes. Wat Jan Willem Troost en de Cello Biënnale hier hebben ondernomen, getuigt van artistieke nieuwsgierigheid, durf en een oprechte behoefte om nieuwe verbindingen tot stand te brengen.
Ik bleef na het concert nog even voor het begin van de clubnacht. De dj’s zouden doorgaan tot 01.30 uur, en later zouden ook cellisten met hen improviseren. Hoe dat uiteindelijk uitpakte, kan ik niet beoordelen: zo lang heb ik het niet volgehouden. Mijn bed in Haarlem wachtte — voor de productie van mijn eigen dromen.
Mark Doorn

Info:
www.cellobiennale.nl