Van Pärt tot Piazzolla: de twaalf cellisten van de Berliner Philharmoniker on tour

Cello Biënnale. 12 Cellisten der Berliner Philharmoniker. Programma: Arvo Pärt, Fratres; John Adams, Alleged Dances (arr. Stephan Koncz), George Gershwin, Clap Yo’ Hands (arr. Michael Zigutkin), Jean Françaix, Aubade, Vincent Scotto, Sous les ponts de Paris (arr. Wilhelm Kaiser-Lindemann), Henri Bourtayre, Fleur de Paris (arr. Ludwig Quandt), Stephan Koncz, Swing on Dvořák, Giovanni Sollima, Dust on the Bow (Nederlandse première). Gezien: 1.11.2026, Cello Biënnale, Muziekgebouw, Amsterdam.
Door Michael Klier
Bruno Delepelaire, solocellist van de Berliner Philharmoniker moest er zelf om lachen toen één van zijn collega’s het podium moest verlaten om een snaar te vervangen. ‘Dit gebeurt nu bijna elke avond. Onlangs hadden we zelfs een gebroken cello.’ Zes concerten in vijf dagen, met wisselende programma’s (in Keulen traden ze zelfs met twee dansers op), trekt ook een op de leden van de Berliner Philharmoniker met hun sowieso al drukke agenda een zware wissel. Maar de Cello Biënnale Amsterdam was alweer de laatste avond van hun tour met twee optredens. In het laatste om 21 uur zou dan als hoogtepunt Giovanni Sollima voor zijn nieuwe compositie zelf komen meespelen!

De 12 cellisten
U raadt het al: ik zat in het eerste concert zonder de Italiaan. Maar Sollima had ik gelukkig al meegemaakt (zie mijn laatste blog), het ensemble uit mijn geboortestad nog niet. De groep bestaat uit de veertien cellisten van de Berliner Philharmoniker, van wie er telkens twaalf spelen. Het idee hebben ze naar eigen zeggen gejat van Pablo Casals, die in zijn tijd al droomde van een orkest van alleen cello’s. Julius Klengel schreef zijn Hymnus voor twaalf cello’s in 1920 voor dirigent Arthur Nikisch; in 1922 klonk het bij diens uitvaart. Officieel zijn ze in 1972 ontstaan, toen ze in Salzburg door de ORF voor een radio-opname van deze Hymnus gevraagd werden. Ze staan bekend om bewerkingen van Franse chansons, Beatles-songs en tango’s, maar ook als opdrachtgever van ruim vijftig composities van onder meer Tan Dun, Brett Dean, Iannis Xenakis en Kaija Saariaho.

Pärt
In Amsterdam begonnen ze minder uitdagend met Fratres van Arvo Pärt, een stuk uit 1977 zonder vaste bezetting dat Pärt voor talloze combinaties bewerkte. De versie voor twaalf cello’s maakte hij zelf in 1982 voor dit ensemble, in opdracht van de Berliner Festwochen. Pärt schreef het in zijn Tintinnabuli-stijl: een zich herhalend patroon van akkoorden met rusten ertussen, boven een doorklinkende grondtoon. Het stuk begon met zachte bourdonnoten van de twee cellisten aan de uiterste rechterkant van de halve cirkel. Iets verderop produceerde een ander op zijn cello ritmisch doffe klopgeluiden. De overige musici speelden heerlijk rustig de zich herhalende melodie, telkens een fractie harder tot het hoogtepunt, en daarna even precies weer zachter tot het eind. Even indrukwekkend als knap gedaan.

Adams
Hierna wisselde Delepelaire van de tweede naar de eerste stoel en kondigde twee stukken van John Adams aan, die het ensemble pas onlangs aan zijn repertoire heeft toegevoegd: Toot Nipple en Stubble Crotchet uit diens John’s Book of Alleged Dances. De oorspronkelijk voor het Kronos Quartet geschreven delen had Stephan Koncz, één van de twaalf, voor hun bezetting bewerkt. Of het nu tourmoeheid was of het stuk nog moet indalen weet ik niet, maar ondanks de zichtbare virtuoze inspanning van alle musici was het geluidsbeeld aan de zwakke kant. Bovendien miste ik de voor Adams zo typisch verschuivende, meeslepende ritmes.

Gershwin en Françaix
Direct aansluitend volgde met Clap Yo’ Hands van George Gershwin uit de musical Oh, Kay! een wervelende klassieker waarin de 12 cellisten het beste van hun muzikaliteit en podiumprésence lieten zien. Daarna werd het programma Frans. Het lange, zesdelige Aubade direct na de korte Amerikaanse showstukken vroeg veel van de spanningsboog van het publiek en de musici. Jean Françaix schreef dit stuk in 1974 in opdracht van de Berliner Festwochen, die in 1975 hun 25-jarig bestaan vierden. De twaalf cellisten speelden de première in september van dat jaar. Het stuk wemelt van de flageoletten en die zijn zoals iedereen die een strijkinstrument bespeelt weet, moeilijk zuiver te krijgen.

Sollima
Maar pas bij Koncz’ Swing on Dvořák, een bewerking van Dvořáks Humoreske, zat iedereen weer op het puntje van zijn stoel. Ongetwijfeld hadden veel festivalgangers uitgekeken naar dit nu volgende opdrachtwerk van Sollima, een lang gekoesterde wens van het ensemble. Het stuk ging in mei in Dresden in première, in opdracht van de Dresdner Musikfestspiele en de Cello Biënnale. De Nederlandse première van Dust on the bow was om door een ringetje te halen! Sollima had een vuurwerk van celloklanken gecomponeerd en voor ieder van de 12 cellisten een solo ingebouwd. Vakwerk van het fijnste soort als het met zoveel plezier wordt gemusiceerd.

Toegift Tango
Maar wat zou een concert van 12 cellisten zonder de hartverwarmende nummers van de Argentijnse tangopaus Astor Piazzolla zijn? De toegift werd eveneens een theatrale show. Drie musici gingen tijdens het ovationele applaus alvast zitten en gesticuleerden wild naar hun collega’s, die maar niet wilden komen. Toen begonnen deze drie alvast met de tango waarbij er één met zijn strijkstok het onmiskenbare tango-percussiegeluid maakte. Als in een omgekeerde afscheidssymfonie kwamen langzamerhand de andere cellisten weer van achter het podium vandaan om dit heerlijke nummer tot zijn hoogtepunt te drijven.
Heerlijk om dit muzikale twaalftal live mee te maken.
Michael Klier
Foto’s: Simon van Boxtel, Peter Adamik e.a.
Deze recensie is ook verschenen op https://musicwork.shop/blog/
Info: www.cellobiennale.nl