Eurydice String Quartet – Marika Ikeya, Hanna Schmidt (viool), Barbara Rodio, (altviool), Gabriele Riccucci (violoncello). Haydn: Strijkkwartet Op. 20 nr. 4 in D, Mendelssohn: Strijkkwartet nr. 6 Op. 80 in f, Gehoord: 6 augustus 2025, Chiesa di San Rocco, Venetië

Door Peter Schlamilch

 

 

Serendipity, noemen de Engelsen het, als je prachtige ontdekkingen doet zonder ernaar op zoek te zijn geweest. Het was de schrijver Horace Walpole, die in 1754 het Perzische sprookje ‘De drie prinsen van Serendip’ las, waarin de hoofdpersonen steevast de mooiste dingen bij toeval ontdekte en het woord muntte. Zo slenterde ik vorige week door Venetië, en hoorde een strijkkwartet repeteren in de adembenemende kerk van San Rocco, waar Giovanni Gabrieli en Claudio Monteverdi de artistieke leiding ooit hadden. Omdat de flarden die ik kon horen zo veelbelovend waren maar de musici niet wilde storen, vroeg ik aan de koster wanneer hun concert zou zijn. Zo kwam ik de avond erop terug, zonder plannen een recensie te schrijven, want na 20 opera’s te hebben gehoord in 3 weken is een avondje onbekommerd genieten ook wel eens leuk.

 

 

Intelligent lijnenspel

Wat ik hoorde was echter zo bijzonder, dat ik halverwege het concert toch wat aantekeningen ging maken, want dit mocht eigenlijk niet onopgemerkt blijven: Haydns Strijkkwartet Op. 20 nr. 4 in D klonk zo fris, zo spontaan en vooral zo zuiver en kundig gespeeld, dat ik me al snel afvroeg wie deze jonge musici waren. Haydn, vaak beschouwd als de ‘vader van het strijkkwartet’ (wie zou dan eigenlijk de moeder zijn?) experimenteerde in dit werk uit 1772, hij was toen net 11 jaar in dienst bij de familie Esterházy, met een meer gelijkwaardige rolverdeling tussen de vier instrumenten, in plaats van de eerste viool te laten domineren, en dat heeft dit kwartet goed begrepen: de balans tussen de stemmen was nagenoeg perfect, en binnen die balans mocht een ieder zijn belangrijke noten laten horen, om direct erna weer muzikale ruimte te geven aan de volgende – en zo voltrok zich een  heerlijk en intelligent lijnenspel.

 

 

Jerusalem Quartet

Het zigeunerachtige menuet klonk, door zijn krachtige ritmes en syncopen werkelijk ‘exotisch’ en ‘volks’, en humor en verrassing kenmerkten de finale (Presto e scherzando): typisch Haydn, met onverwachte wendingen en een lichte, bijna speelse sfeer en geestigheid, ook alweer uitstekend begrepen en vertolkt door het kwartet, dat speelde alsof het nog van Haydn zélf les had gehad, maar dat lijkt onmogelijk, omdat Marika Ikeya (primarius), Hanna Schmidt (viool), Barbara Rodio (altviool) en Gabriele Riccucci (cello) in leeftijd variëren tussen de 25 en 28 jaar. Misschien dat het dan komt door de vele beroemde leraren die het kwartet hebben begeleid, waaronder Alexander Pavlovsky, primarius van het wereldberoemde Jerusalem Quartet, tevens artistiek leider van de Zeister Muziekdagen.

 

 

Verdriet en rouw

In de pauze keken we natuurlijk onze ogen uit naar de meesterwerken van de Venetiaanse schilder Tintoretto (1518–1594) – die onder anderen El Greco en Velázquez beïnvloedde – van wie er maar liefst 5 (misschien 6) meesterwerken hangen, de meeste over het leven van San Rocco, de beschermheilige tegen de pest en besmettelijke ziekten, maar tegelijk de beschermheilige van honden. Het mooiste werk is echter het doek dat het moment verbeeldt waarop Christus een verlamde man geneest bij de Bethesda-vijver, een plek waar volgens de Bijbel wonderbaarlijke genezingen plaatsvonden. Deze kleine kerk heeft van zichzelf waarschijnlijk al de hoogste kunstdichtheid ter wereld (er zijn ook nog werken van andere Italiaanse meesters), maar het Eurydice String Quartet voegde na de pauze nog een magische dimensie toe: Mendelssohns Strijkkwartet nr. 6 Op. 80 in f, een aangrijpend en intens werk, geschreven kort voor zijn dood – hij werd slechts 38 jaar oud. Het is zijn laatste grote voltooide werk en wordt vaak gezien als een van zijn meest emotionele en persoonlijke composities. Het werd gecomponeerd in 1847, kort na de plotselinge dood van zijn geliefde zus Fanny, en wordt daarom beschouwd als een uiting van zijn verdriet en rouw – haar overlijden trof Felix diep, en Op. 80 wordt vaak geïnterpreteerd als een requiem voor haar.

 

 

Demonische energie

Ook deze context leek het Eurydice String Quartet goed te doorgronden: het openingsdeel klonk krachtig, onrustig en bijna koortsachtig. Het begin, een tremolo in de eerste viool, die een gevoel van urgentie en onrust creëert, voelde intens, met veel abrupte en grote dynamische contrasten en een donkere, bijna obsessieve toon, precies zoals de componist zich gevoeld moet hebben. Het hoofdthema werd kort en scherp neergezet, met een ritmische motoriek die de emoties nog versterkte: woede en strijd voerden, terecht, de boventoon. Het tweede deel, een verwrongen scherzo, werd grimmig en onheilspellend gespeeld, met een felle, bijna demonische energie, syncopische ritmes en een voortdurende puls, ook weer precies de juiste sfeer treffend. Chapeau!

 

 

Waterval van pure muzikaliteit

In het langzame derde deel verscheen een schitterende introspectieve lyriek – elegische treurnis om de verloren zuster. Brede en expressieve melodieën, met een warme en melancholische toon gespeeld. De finale was intens en stormachtig, met een gevoel van onvermijdelijkheid en tragedie. Tremolo’s, ritmische spanning, eindigend in een dramatische, bijna wanhopige climax zonder de traditionele triomfantelijke of verzoenende afsluiting, maar abrupt en somber eindigend, misschien zelfs zijn eigen einde voorvoelend – hij zou de dood van zijn zuster nooit te boven komen.

Eurydice String Quartet speelde grandioos, met hart en ziel, technisch op zeer hoog niveau (de altvioliste speelt bijvoorbeeld ook bij de Wiener Philharmoniker), en is nooit bang voor dissonanten, een angst die je in onze ‘gepolijste’ tijd steeds vaker hoort. Zijn klank is vol en rijk aan boventonen en kleuren, maar vooral: dit kwartet weet een verhaal te vertellen, een verhaal dat aangrijpt en overtuigt. Er is veel gevoel voor drama en men is perfect op elkaar ingespeeld. De opbouw is groots en de musici durven grote dynamische contrasten aan te brengen – van superzacht tot een galmende Venetiaanse kerk, waar je, ook als je het niet van plan was, zomaar in een waterval van pure muzikaliteit terecht kunt komen.

Peter Schlamilch

 

 

Info:

https://ledimoredelquartetto.eu/en/portfolio/eurydice-string-quartet-austria/