Festival Klassiek achter de Duinen – Een avond met Brahms*

 Muziek van Brahms, fragmenten van Clara en Robert Schumann. Pieter van Loenen, viool; Lotus de Vries, altviool; Anastasia Feruleva, cello, Thomas Beijer, piano. Gehoord: Nieuwe Kerk Den Haag, 19-09-2026. (*vertraagde publicatie door omstandigheden).

Door Harry-Imre Dijkstra

Zo compact als het Haagse festival Klassiek achter de Duinen is, klein en fijn zo u wilt, zo verfijnd en ongebruikelijk is het ook. Met een korte serie concerten met aandacht voor bekend werk, naast prachtige verborgen parels en hedendaagse werken, zijn er masterclasses en wordt een maatschappelijk relevante documentaire vertoond. Gecompleteerd met een tweetal muzikale lezingen valt eigenlijk ook niet meer te wensen. Nou…een presentator die welbespraakt een mooi kamermuziekwerk eens goed uit de doeken doet, dát zou gepast zijn. Het is precies hetgeen het talrijke publiek bij Een avond met Brahms voorgeschoteld kreeg.

De inleiding

Niet één maar twee festivalmusici betraden tegelijk het podium: pianist Thomas Beijer en Pieter van Loenen, een van de festivaldirecteuren, zonder viool, maar met een pak spiekkaarten. Dat dacht hij nodig te hebben voor een betoog over de relatie tussen Brahms en Clara en Robert Schumann. Maar wie hem in de volgende 45 minuten, slechts door Beijers prachtig en bezonken geïnterpreteerde korte pianowerken van Clara en Brahms onderbroken, uiterst duidelijk en met aangename stemtoon hoorde spreken, kon niet anders constateren dan dat hier een rasverteller stond, die daarbij ook nog zijn eigen liefde voor de muziek voelbaar wist te maken. Zo kreeg het publiek in woord en klank een helder exposé over de relatie tussen genoemde toonkunstenaars en werd het zogenaamde Clara-thema uit de doeken gedaan, een thema dat in vele gedaanten voorkomt in hun muziek. Beijer gaf daarvan voorbeelden in de Nottturno op.6 nr. 2 van Clara, Albumblatt I op. 99 nr. 4 en een fragment uit de Fantasie in C op. 17 van Robert, en Intermezzo op. 117 nr. 1 van Brahms.

De tweede inleiding

Tijd voor de resterende ensembleleden om het podium te betreden én voor Van Loenen om vast zijn viool te pakken. De eerste 45 minuten waren omgevlogen, dus nog een tweede korte inleiding op het Derde Pianokwartet op. 60 kon er best bij. Het bood celliste Anastasia Feruleva de kans om al eenmaal het intieme thema van het derde, langzame deel een keer voor te spelen. Ze beschouwde dit voorspel zeker niet als een oefeningetje en zette met zangerige toon het thema in, alsof ze van plan was erna gewoon door te spelen. Wie nu nog geen zin had om het geheel te gaan horen…

Opus 60

Gemakkelijk denken we bij dit pianokwartet, formeel voltooid in 1875, aan het resultaat van een rijpe componist, maar dat is slechts deels waar. Van Loenen had het niet met zoveel woorden gezegd, maar van een oorspronkelijk pianokwartet uit 1856 bleven het openingsdeel en de finale (verplaatst naar deel 2 in het geheel) over en componeerde Brahms pas veel later de resterende delen opnieuw. Er is zeker verschil in expressie en ritmiek te bemerken tussen die helften, maar de interpreten van vanavond hadden hun zinnen zo duidelijk gezet op een warm-vriendelijke en kamermuzikale uitvoering, dat ze ook slaagden om het geheel weldadig te verbinden. Zeker, enige grillige uithalen, zoals tegen het einde van deel 1, of de hoekige syncopen in het tweede deel hadden meer aangezet mogen worden. Maar anderzijds was het Allegro non troppo van deel 1 een verademing omdat het nu eens níet drammerig stampend gespeeld werd, maar bijna vloeiend. Zo beleefde de zaal een uitvoering vol subtiliteit en verfijnde dynamische balans. Altvioliste Lotus de Vries ging met het grootste gemak mee in de lichtere aanzet van violist Van Loenen en kleurde gelijk dieper haar partij in, zodra ze in duet met Feruleva was. De laatste dwong opnieuw bewondering af voor haar diep doorvoelde solo in deel 3. Ze gaf waarlijk de indruk alsof ze zelf zong en de cello slechts het medium was. Bij elkaar was het weliswaar een korte, maar uiterst rijkgevulde avond, die onderstreepte wat dit festival vermag.

Rumoerige toegift

In de kelder stonden de drankjes gereed en volgde nog een zogenaamde muzikale pubquiz, waarin deels de informatie die Van Loenen gedeeld had bij het concert nu bevraagd werd! Los van een enkele afgedwaalde vraag rond het Engelse koningshuis – in plaats van het zoeken naar de driehoeksverhouding tussen Diana, Charles en Camilla was het allicht leuker geweest te vragen wie van deze drie een pianoconcert van Rachmaninoff in de vingers had (Diana!) – was het een vermakelijke bedoening, die helaas wat gestoord werd door de niet deelnemende bezoekers die natuurlijk ook graag wilden napraten. Daar valt een volgende keer vast een betere oplossing voor te vinden…

Harry-Imre Dijkstra

Info:

https://www.klassiekachterdeduinen.nl