Supervirtuoos Hamelin draait zijn hand nergens voor om

Marc André Hamelin, piano Werken van: Weinberg: Sonate nr 5, Chopin: Sonate nr 2 in bes opus 35, Enescu: Carillon nocturne uit Suite nr 3, opus 18 ‘Pièces impromptues’, Debussy: Images boek 2, Wild: Seven virtuoso etudes after Gerschwin, Gehoord: Muziekgebouw aan het IJ, Amsterdam, 14 november 2026

Door Willem Boone

‘Just give it another try!’

Een avond met Marc André Hamelin staat garant voor een hoog pianistisch gehalte en een programma met minstens een verrassende vondst. Ditmaal was dat onder meer het stuk waarmee hij zijn recital begon, de Sonate nr 5 opus 58van Weinberg. Niet de gemakkelijkste muziek om mee te starten: in de toelichting stond te lezen dat deze sonate ‘een flinke portie tragiek, pijn en cynisme bevat’ en dat ‘dat niet verwonderlijk was gezien het dramatische leven dat deze componist geleid heeft.’ Een aantal elementen hiervan hoorde je zeker terug in de muziek, zo begon het Allegroonverbiddelijk met hamerende motieven. Hamelin speelde de muziek van een iPad, wat me van hem enigszins verbaasde. Niet dat de muziek van Weinberg makkelijk te memoriseren is, maar sinds ik de Canadese pianist bij zijn laatste recital in deze zaal de Concord Sonate van Ives uit zijn hoofd zag en hoorde spelen had ik het idee dat hij werkelijk alles uit zijn hoofd kan spelen. Onder de pianisten is hij ongetwijfeld een van de grootste technici, maar in zekere zin is zijn spel a-spectaculair. Hij kan de meest halsbrekende staaltjes van pianistiek uit zijn mouw schudden, maar blijft onder alle omstandigheden rustig zitten en voor je het weet heeft hij die moeilijke passage al gespeeld.  In de toelichting werd ook een link met collega en zielsverwant Sjostakovitsj gelegd. De stijlen van beide componisten vertonen inderdaad grote overeenkomsten. Het tweede deel, Andante, was kalm, verstild, maar ook ijzig. Het laatste deel, Allegretto, begon, net zoals Sjostakovitsj dat vaak doet, argeloos, waarbij de muziek steeds raadselachtig en ongrijpbaar bleef. Dit wisselde Weinberg af met hamerende intermezzo’s, om vervolgens weer naar de aanvankelijke raadselachtige sfeer terug te keren. De muziek bleef wat mij betreft wat stuurloos, net zoals dat gebeurt in de Tweede pianosonate van Sjostakovitsj. Opvallend was de grote concentratie waarmee Hamelin dit werk uitvoerde. Na afloop, toen de pianist CD’s kwam signeren, hoorde ik een hardcore fan tegen hem zeggen: ‘I felt lost, why did you play this?’, waarop de pianist antwoordde: ‘Because I love it, just give it another try!’.

Krachtige Chopin

Hoewel ook grillig van structuur, dacht ik aan het begin van Chopins Tweede sonate: dit is muziek met kop en staart! Dat is als gezegd relatief, want de vier delen van dit stuk vertonen weinig onderlinge samenhang. Schumann zei hierover ooit: ‘Het lijkt erop of Chopin zijn vier meest verschillende kinderen bij elkaar gebracht heeft!’ In elk geval is het muziek die warmte en grandeur uitstraalt. Hamelin tekende voor een krachtige uitvoering met vaart, waarbij hij overigens niet de herhalingen in het eerste en derde deel speelde. In het Scherzo was nog eens te horen hoe briljant zijn techniek is. Het intermezzo van ditzelfde deel speelde hij strak, met weinig rubato. Hij is duidelijk een pianist die zich niet bezondigt aan romantisch ‘gezwijmel’. Zijn gehele uitvoering was er een van no-nonsense: a-sentimenteel, met een strakke greep op het geheel (die ik eerder dit jaar in deze sonate bij Volodos node miste!). In de marche funêbre liet hij aan het begin het pedaal doorklinken, wat het effect van beierende klokken opriep. Ook dit deel speelde hij uiterst krachtig. Gelukkig begon hij de reprise van de treurmars niet forte, zoals veel pianisten ten onrechte doen. Het raadselachtige laatste deel, presto, klonk helder, met weinig pedaal. Ook Hamelin kon hier echter geen deuren openen die Chopin voor hem gesloten hield. Het zou interessant zijn om te weten waarom de componist zijn sonate op zo’n mysterieuze wijze eindigt, heel anders dan de triomfale wijze waarop hij dat in zijn Derde sonate doet.

Enescu en Debussy

De Carillon nocturne van Enescu was ook weer zo’n vondst. Bij het eerste akkoord was direct te horen waarom hij dit stuk zo genoemd heeft. Het bestond uit aparte klanken die deden denken aan de geluiden die je uit een gamelan kan halen.

De Images boek 2 van Debussy klonken opnieuw helder. Hamelin bracht geen ‘impressionistische’ uitvoering (een term die de componist overigens zelf verwierp!) en zijn vertolking was het tegendeel van een dromerige Debussy, die echter zeker niet ongevoelig was. Er sprak rust uit zijn spel en in ‘Poissons d’or’ greep hij fors in de toetsen.

Earl Wild

Ook de Seven virtuoso etudes after Gerschwin van de Amerikaanse pianist Earl Wild hoor je zelden tijdens recitals. Wild was een groot virtuoos en een zeer kundig bewerker die tal van stukken ‘herschreef’ voor zijn instrument. Soms waren deze zo geslaagd dat ze bijna nog mooier klonken dan het origineel, zoals bij diverse liederen van Rachmaninoff. Deze zeven transcripties van liederen van Gerschwin zijn zeer pianistisch van karakter en werden door Hamelin met veel raffinement gespeeld. Er spreekt charme uit deze bewerkingen en Wild wist de muziek van Gerschwin daarin gratie te verlenen. Hij wist als virtuoos hoe je voor piano moest schrijven en hoefde daarbij aan zichzelf geen concessies qua moeilijkheden te doen. De Amerikaanse pianist was een van de laatste romantische virtuozen en deze bewerkingen doen aan een tijdperk denken dat definitief voorbij is. Soms vroeg ik me even af hoe hij het zelf gespeeld zou hebben (Dat is na te luisteren op zijn eigen opnames, die ik van deze etudes niet ken). Hamelin leverde een briljante prestatie en eindigde het laatste akkoord met zijn rechterarm! Als toegift klonk een stemmige piano rag van Bolcom, waarmee hij de avond op serene wijze afsloot.

Willem Boone

Info:

https://www.muziekgebouw.nl/nl/agenda/van-chopin-tot-gershwin-899h