Gabrieli Consort & Players o.l.v. Paul McCreesh. Programma: Kroning in Venetië, 1595. Giovanni Gabrieli, Andrea Gabrieli, Cesare Bendinelli, e.a. Gehoord: 2.9.2026, TivoliVredenburg Utrecht. Festival Oude Muziek Utrecht

Door Michael Klier

 

Het derde concert dat ik bezocht tijdens het Festival Oude Muziek Utrecht had het programma verbonden aan de stad Venetië. Paul McCreesh, artistiek leider van het Gabrieli Consort, staat bekend om zijn historische concertprogramma’s. Zo heb ik in 1998 zelf meegewerkt aan een concertreeks en opname van Bibers Missa Salisburgensis. Biber schreef deze mis in 1682 ter herdenking van het 1100-jarig bestaan van het aartsbisdom Salzburg. In zijn nieuwste project gaat McCreesh nog verder terug naar het Venetië van 1595.

 

 

Het oude Venetië

In de beroemde Basiliek van San Marco werd op 27 april van dat jaar Marino Grimani gekroond tot Doge, het politieke hoofd van de Venetiaanse Republiek. Grimani’s voorliefde voor plechtigheden zorgde voor een overdadige ceremonie en de erbij horende indrukwekkende muziek. Een van de organisten van San Marco was in 1595 Giovanni Gabrieli. De muzikale opbouw van de kroningceremonie is niet zo zeker te herleiden als bij Biber in Salzburg 90 jaar later. Maar McCreesh laat ons desalniettemin meegenieten aan de muzikale rijkdom van deze periode.

 

 

Als in San Marco

De grote zaal van TivoliVredenburg werd voor dit vriendenconcert omgetoverd tot de Basiliek van San Marco. Op het schaars verlichte podium zaten aan het begin alleen twee organisten achter hun instrumenten. De rechter organiste begon zacht de Toccata del secondo tono van Gabrieli te preluderen. McCreesh stond voor een podium met lege lessenaren. Direct daarna was, amper hoorbaar, Gregoriaanse zang te horen. Één voor één een Introitus intonerend verschenen de elf zangers van het Gabrieli Consort via twee trappen op het podium en gingen achter de organisten tegen de achterwand staan.

 

 

Theatrale processie

Vervolgens hoorde je uit de verte het geluid van een trommel. Het ritme werd langzaamaan harder en er kwamen dulcian, cornetten en baroktrombones van achter de zaal in. Ze speelden de Processie: Sonata nr. 333 van Cesare Bendinelli totdat ze door de zaal het podium op waren geklommen. Alleen de trommelaar bleef achter. Bij het licht van een zaklamp begeleidde hij de Toccata 26 van dezelfde Benedinelli: De aankomst van de Doge. Ook gedurende deze processies bleef de zaal theatraal in het schemerdonker gehuld, zodat men zich makkelijk in het kerkschip van San Marco kon wanen. Deze plechtige opkomst in het halfdonker betoverde het publiek meteen.

 

 

 

Tussenstukken Gregoriaans

Nu volgde in meditatieve herhaling een orgelstuk van Giovanni Gabrieli of zijn oom Andrea Gabrieli, gevolgd door de verschillende delen van een Gregoriaanse mis. Deze waren op den duur best lang en voorspelbaar. Veel boeiender was de muziek die het Gabrieli Consort en Players daar tussenin ten gehore brachten. Gedurende de korte orgelstukken wijzigde de opstelling steeds. Je zag meerdere keren een muzikant zoeken en pas op het laatste moment op een nieuwe positie verschijnen. Het was oppassen geblazen voor de elf musici, die soms ook van instrument wisselden. Zo speelde Oliver Webber in drie stukken viool, in een ander stuk viola da braccia.

 

 

Goed georkestreerde Finale

Voor de kleine bezettingen ging McCreesh aan de zijkant zitten. Zo ook voor Andrea Gabrieli’s O sacrum convivium à 5. Vijf zangers werden door ingetogen orgelakkoorden begeleid. Hierop klonk Giovanni Gabrieli’s bezielde instrumentale Canzona IX à 10. Na een Gregoriaanse Postcommunio volgde een opmerkelijke virtuoze wedstrijd tussen de twee organisten in Cesario Gussago’s Sonata La Leona. Het concertante kroningsfeest eindigde majestueus met Giovanni Gabrieli’s Omnes gentes.

 

 

Tallis als Toegift

McCreesh kondigde na het slotapplaus All Praise to Thee, My God, This Night van Thomas Ken/ Thomas Tallis als toegift aan.  Dit was precies de soort ontroerende, ingetogen a-cappellamuziek die perfect paste na een groots rijk gevarieerd Venetiaans programma.

Michael Klier

Foto’s: Marieke Wijntjes, Andrew Staples

 

De recensie verschijnt ook op https://musicwork.shop/blog/

Info:

https://oudemuziek.nl