Vassilis Varvaresos, piano. Werken van Brahms, Beethoven, Chopin en Ravel. Gehoord: 16 oktober 2026, Waalse Kerk, Amsterdam. Vassilis Varvaresos en Iordanis Arzoglou piano. Pianoconcerten van Chopin en Kevin Puts. Gehoord: 25 oktober 2026, Muziekgebouw, Eindhoven.

Door Suus Blanke

 

‘Gevaarlijk spel’

Gezeten achter de toetsen van de Bösendorfer in de Waalse Kerk, zat pianist Vassilis Varvaresos met zijn armen gekruist over zijn borst zich te concentreren op de muziek die vanuit de vleugel zou moeten gaan opstijgen. Met deze houding vroeg hij ook de aandacht van zijn luisteraars in de kerk. Dat was wel nodig, want de pianist ving zijn recital aan met zeer ‘gevaarlijk spel’: De bekende en geliefde 3 Intermezzi opus 117 van J. Brahms (1833-1897). Gevaarlijk omdat de meeste musici de aandacht van hun publiek bij aanvang van een concert vragen door met wat lichtere kost te beginnen, waarbij de musicus zelf ook even aan de akoestiek van de ruimte, het instrument en het publiek kan wennen. Als solist moet je van goeden huize komen om dit aan te durven en succesvol te volbrengen, iets waar Varvaresos in slaagde door met zijn warme aanslag liefdevol, kwetsbaar, eenzaam en doorleefd de door Brahms aan het papier toevertrouwde noten op onnavolgbare wijze om te zetten in hemelse klanken.

De uit Griekenland afkomstige Varvaresos won al op zijn veertiende, als jongste winnaar ooit, de Young Concert Artisits Auditions. Er volgde een studie aan de Julliard School in New York, waar hij studeerde bij Jerome Lowenthal, Yoheved Kaplinsky en Robert MacDonald, waarna Varvaresos zich nog verder bekwaamde aan het Conservatoire National Supérieur de Musique in Parijs. Daarna kwam al snel een uitnodiging vanuit het Kennedy Centre en Carnegie Hall, wat weer de aandacht trok van de in die tijd president Obama, waarop Varvaresos met zijn pianospel zelfs in het Witte Huis werd ontboden.

De pianist vervolgde zijn recital in de Waalse kerk met zijn geliefde 23ste Sonate opus 57 ‘Apassionata’ van Beethoven. Wie in het publiek de ogen had gesloten kon Beethovens verhaal goed volgen, een verhaal waarbinnen de muzikale wetten van de harmonie duidelijk hoorbaar hun functie kregen. Maar wie de pianist bekeek zag Beethoven zelf achter de vleugel zitten die met zijn lichaamstaal het muzikale verhaal illustreerde. Op één moment leek de Bösendorfer een beetje te klein voor de pianist, waardoor de bassnaren akelig metalig meeresoneerden, maar Varvaresos wist het instrument daarna het gehele verdere concert te beheersen.

 

 

Chopin in Amsterdam en Eindhoven

Na de pauze in de Waalse kerk vervolgde Varveresos zijn recital met drie werken van Chopin. Als eerste werden we meegenomen in een gondel in zijn Barcarolle opus 60, die heerlijk deinde op de wiegende golven. Deze werden almaar hoger, maar Varvaresos liet met zijn warme aanslag in de bassen, het publiek comfortabel in de boot zitten en met een elegant gebaar zette de pianist hen weer veilig aan de oever.

De nacht in de Nocturne nr. 2 opus 15 klonk wat minder donker dan ik bij Varvaresos had verwacht en zijn liefdevolle aanpak bij deze wat abstracte muziek zorgde ervoor dat ik mijn aandacht begon te verliezen. Maar deze kwam weer terug bij het Scherzo nr. 4 op 54, die de pianist al tekenend en schetsend, alsof hij de muziek zelf ter plekke improviseerde, voor het publiek duidelijk neerzette.

Ruim een week later speelde Varvaresos in Eindhoven het Pianoconcert nr. 2 in f opus 21 (1829-1830) van dezelfde componist in een arrangement voor twee piano’s. Dit pakte helaas wat minder gelukkig uit doordat de eveneens Griekse pianist Iordanis Arzoglou voor de wel haast onmogelijke taak was gesteld de orkestpartij voor zijn rekening te nemen. Deze partij bestaat uit hele lange muzikale lijnen die worden gekleurd door de instrumentatie, die nu eenmaal niet uit een vleugel te halen zijn omdat het klavier uiteindelijk toch onder de slaginstrumenten valt. In het majestueuse Maestoso werd Arzoglou daardoor al snel overstemd door de solist. Het Larghetto, een volgens overlevering door Chopin verklankte liefdesbrief aan de Poolse sopraan Constanscja Gladowska, werd intens liefdevol en met gevoelig zacht spel neergezet waarna Varvaresos met een brede glimlach op zijn gezicht er vervolgens vandoor ging in het Allegro Vivace. Natuurlijk kende hij, behalve zijn eigen partij, ook de orkestpartij uit zijn hoofd en gaf hij Arzoglou zo nu en dan, bij een volgende gelijke inzet een vaderlijk knikje, terwijl hijzelf zich met veel plezier en energiek enthousiame, technish indrukwekkend bekwaam, wijdde aan de virtuoze noten van Chopin.

 

 

Een wals met Olympische risico’s in de Waalse kerk

Dat solist Varvaresos van heel veel virtuoze noten houdt, bleek in de Waalse kerk toen de Griek op muzikale wijze zijn Olympische kwaliteiten inzette bij La Valse van M. Ravel, waarbij hij om te winnen uitgekiende risico’s nam. Het van oorsprong voor orkest gecomponeerde La Valse met tien vingers uitvoeren is al Olympisch te noemen, maar Varvaresos overtuigde het publiek dat hij daar volkomen bovenstond, waardoor het leek alsof er meer dan twee handen in een razend tempo over de vleugel vlogen. Terwijl de dreigende Eerste Wereldoorlog al in de eerste aanslagen hoorbaar was, zwierden de elegante jurken van de dames tijdens hun Weense Wals elegant door de kerk. De dans ontaardde langzaam in vele dwaze glissandi en nooit te zwaar aangeslagen akkoorden, die uit de jazzmuziek leken te komen. Deze prestatie ontlokte bij het publiek in de Waalse Kerk voor de tweede keer deze avond een spontaan onstuimig applaus. Wie een uitvoering van La valse door deze pianist graag (nog een keer) wil beluisteren kan de veel geprezen cd  kopen, waarop deze compositie van Ravel in een iets minder jazzy klinkende versie is opgenomen.

 

 

Pianist Iordanis Arzoglou

Dat Varvaresos zich ook thuisvoelt in moderne muziek bleek tijdens het concert in Eindhoven, want voorafgaand aan het Pianoconcert van Chopin, bracht hij het Pianoconcert Night (2007) van Kevin Puts in Nederland in première. Het kwam wat bevreemdend over dat er bij een concert gegeven door twee pianisten geen rolerwisseling plaatsvond van solist en begeleider. De oorzaak lag in het feit dat het Muziekgebouw Eindhoven (MgE) in 2025 maar liefst drie nieuwe concertvleugels heeft aangeschaft, waarbij pianist Boris Giltburg een grote rol heeft gespeeld bij de keuze van de instrumenten. Begin oktober 2026 heeft Giltburg als solist het publiek kennis laten maken met twee van deze instrumenten. Eind oktober wilde het MgE de vleugels gezamelijk laten klinken. Varvaresos werd gevraagd twee pianoconcerten op één van deze nieuwe vleugels uit te voeren. Vervolgens is pianist Iordanis Arzoglou verzocht de orkestbegeleiding te spelen. De tevens in Griekenland geboren Arzoglou heeft in Thessaloniki onder begeleiding van Varvaresos met onderscheiding zijn diploma piano behaald. Daarnaast studeerde hij muziekwetenschappen in Macedonië, waarna hij zijn pianospel verder ontwikkelde in Utrecht bij Vivianne Cheng en Evelina Vorontsova. De inmiddels in Utrecht woonachtige pianist volgde verder masterclasses bij o.a. Anna Federova en Antonii Baryshevsky en won tevens de derde prijs bij de Xanthi’s first Panhellenic Music Competition.

 

 

Nederlandse Première Pianoconcert Night van Kevin Puts in Eindhoven

 Het publiek kon ook voor het eerst kennismaken met de Amerikaanse componist Kevin Puts (1972), die in zijn eigen land bekend staat als één van de meest vooraanstaande componisten. Puts werd door Opera New omschreven als ‘a master polystilist’ en geroemd door de New York Times om zijn ‘plush, propulsive music’. Kevin Puts studeerde piano en compositie aan de Eastman School of Music en Yale University. Met zijn opera Silent Night brak hij door als componist en ontving daarvoor de prestigieuze Pulitzer Price. In 2024 werd Puts uitverkoren tot America’s Composer of the Year. Puts en Varvaresos kennen elkaar van Young Concert Artists en delen kennelijk interesse voor ‘de nacht’ én licht en donker. Een recent werk van Puts is The Brightness of Light voor sopraan Renée Fleming en bariton Rod Gilfry met het Los Angeles Opera Orchestra. Het pianoconcert Night ontstond al in 2007 in opdracht van het Los Angeles Chamber Orchestra, waar het in mei van dat jaar in première werd gebracht met Jeffrey Kahane als solist en dirigent.

Op zijn website schrijft de componist het volgende over zijn compositie Night: ‘Ik besloot mijn nieuwe pianoconcert ‘Night’ te noemen nadat ik een deel van een eerder stuk van mij, ‘Three Nocturnes’, in het serene tweede deel had verwerkt. Deze uitdrukking van ongestoorde sereniteit volgt op het eerste deel – getiteld ‘Dies Irae’ (Dag van de Toorn) – dat een turbulente climax bereikt en vervolgens geleidelijk afzwakt. Ik zag ‘dag’ als een evocatie van het huidige, onvoorspelbare wereldklimaat en wellicht als een ontlading van de spanningen daarin, en ‘nacht’ als een utopische ontsnapping aan deze verschrikkingen. Tijdens het componeren van het wispelturige derde deel (‘MidnightToccata’) stelde ik me het geritsel van nachtdieren in het bos voor’.

 

 

Het pianoconcert Night van Puts werd bij aanvang van het concert in Eindhoven enthousiast aangekondigd door Varvaresos met de indicatie dat de aanwezige luisteraars niet hoefde te vrezen voor ‘pling-plong muziek’, omdat componisten in de 21ste eeuw weer melodisch en harmonisch durven te schrijven. De begeleidende orkestpartij bestond ook dit keer uit lang aangehouden akkoorden en veel herhalende zestienden, die Arzoglou verstild zittend achter zijn instrument, verklankte. Zelf zei Arzoglou mij na afloop van het concert dat hij zeer dankbaar was, de kans te hebben gekregen aan het begin van zijn carièrre zijn leermeester te mogen begeleiden.

De leermeester zelf wijdde zich met verve aan de originele noten van Puts die niet direct in een hokje te plaatsen zijn. Het eerste deel Dies Irae klonk als een dag des oordeels met chaotische loopjes, jazzy invloeden en veel herhalend ritmes, waar een melodie boven uitsteeg, zonder ‘minimal music’ te worden. De chaos ging geleidelijk over in een verstilling en voor het moment dat Varvaresos de eerste hoge tonen van het tweede deel Nocturne inzette, wist hij, net als in de Waalse kerk, de aandacht van het publiek totaal naar zich toe te trekken, waarna hij zeer bewust een trap over het toetsenbord afdaalde en de lage duisternis binnentrad; een donkere ruimte gevuld met wonderschone losse klanken. Voor mij was deze solo het hoogtepunt van het concert dat uitmondde in een grote hoeveelheid jazzy-achtige noten, zonder jazzmuziek te worden, waarmee Puts zijn nachtelijke schepselen in het bos in het derde deel Midnight Toccata verklankte.

 

 

 

Met hun instrumentale kleuring en groter orkestvolume tijdens de opname van zowel het pianoconcert van Puts als Chopin zal het het Londense Philharmonia o.l.v. Dionyssos Grammenos, Varvaresos ongetwijfeld aanzienlijk meer tegenwicht hebben kunnen bieden. U kunt reikhalzend uitkijken naar de komst van de cd NOX in 2027, waarop deze twee concerten zijn te beluisteren. ‘Een album over duisternis als een plek die je kunt betreden en niet als een plek om te vrezen’, zoals Varvaresos zijn nieuwste cd op zijn website aankondigt.

Suus Blanke

 

 

Info:

Op di. 24 november 2026 is Vassilis Varvaresos samen met violist Noé Inui te beluisteren in Diligentia Den Haag:

https://www.diligentia-pepijn.nl/agenda/noe-inui-en-vasilis-varvaresos-84gy

Op do. 19 november 2026 speelt de Russische pianist Andrey Gugnin tijdens de Bösendorfer Piano Series in de Waalse Kerk in Amsterdam:

https://dewaalsekerk.nl/muziek/bosendorfer-piano-series-26-27/andrey-gugnin-bosendorfer-piano-series

Website Vassilis Varvaresos

https://www.vassilisvarvaresos.com/

Website Kevin Puts

https://www.kevinputs.com/

Luister naar La Valse gespeeld door Vassilis Varvaresos:

https://www.youtube.com/watch?v=38Sij4lXdes

Luister naar Beethoven gespeeld door Iordanis Arzoglou in Tivoli Vredenburg:

https://www.youtube.com/watch?v=cy5Svb9r1G

Vassilis Varvaresos speelt Nocturne van Chopin in Eindhoven:

https://youtu.be/O0bPTa-vTlc