Alexander Gavrylyuk, piano. Werken van: W.A. Mozart, F. Chopin, F. Liszt, P.I. Tchaikovsky en S. Prokofjev. Gehoord op 23 oktober 2026 in Muziekgebouw aan het IJ, Amsterdam.

Door Suus Blanke

 

‘Er zijn maar weinig dingen in deze wereld die mensen kunnen verenigen – geen enkele vorm van diplomatie zou dat ooit kunnen. Ik denk dat muziek het verst komt in het onthullen dat we misschien op een dieper niveau allemaal best wel op elkaar lijken: wanneer het publiek in één golf van emotie reageert, is dat voor mij het meest ongelooflijke en inspirerende wat er is.’

–Alexander Gavrylyuk

 

Verbinding door middel van muziek 

Met deze woorden opent pianist Alexander Gavrylyuk zijn website. Oorlog, met daar tegenover verlangen naar verbinding, zijn gedachten die de mensheid deze dagen bezighoudt. Pianist Alexander Gavrylyuk werd in de Oekraïne geboren en groeide er tot zijn dertiende jaar op, waarna hij met zijn familie naar Australië emigreerde. Met deze levenservaring worden als musicus en mens je gedachten en leven zeker tot oorlog en verdeeldheid bepaald, waaruit een verlangen naar eenheid en verbinding voort kan vloeien.

Toen pianist Gavrylyuk op vrijdagavond het podium van het Muziekgebouw aan het IJ betrad, waar de vleugel geduldig op hem stond te wachten, werd meteen duidelijk dat de musicus deze avond alleen voor de muziek ging die hij met behulp van toetsen, hamers en snaren, via de klep van de vleugel de ruimte in wilde laten stromen, om zo in verbinding te komen met een klein aantal exquise bezoekers die in de zaal hadden plaatsgenomen. Na afloop van het concert kon men concluderen dat Gavrylyuk samen met zijn publiek in zijn hierboven beschreven missie was geslaagd.

 

 

 

Oorlog en Onschuld

Wie de titel Oorlog en Onschuld voor dit programma heeft bedacht weet ik niet. Maar Gravrylyuk opende met de sonate nr. 10 in CKV 330 (1783) van W.A. Mozart. Een componist die niet zondermeer een onschuldig leven heeft geleid, maar wiens muziek je wel onschuldig zou kunnen noemen, of zelfs zoals sommigen beweren, buitenaards. Dit pianistisch niet erg moeilijke werk voor de deze grote pianist was het enige muzikale aandeel van de avond die niet programmatisch is geschreven. Je kon deze muziek tijdens dit concert ook beluisteren zoals Roeland Hazeldonk, in zijn uitstekend geschreven programmatoelichting, vertelde: als een werk van Mozart dat bestaat uit conflicten van toonsoorten, harmonieën en melodieën. De componist loste deze strijd geraffineerd op en bepaalde zo de muzikale inhoud van deze sonate. Onder de vingers van Gavrylyuk klonk de in C groot aangevangen muziek heerlijk in zijn eenvoud, met diverse wijze aangeslagen herhalingen en benadrukte hij vooral in het langzame tweede deel de kleurrijke harmonieën in mineur, om onschuldig lichtvoetig weer in C-groot te eindigen.

 

 

 

 

De toon was gezet en de pianist vervolgde met de Fantasie in f klein opus 49 (1841) van de bij het publiek zeer geliefde componist Chopin. Een componist die vanwege oorlogsgeweld zijn geboorteland Polen heeft verlaten om zich in Parijs te vestigen. Onschuldig is de de muziek, die al improviserend onder de handen van deze componist ontstond, bepaald niet. Bij aanvang was de (oorlogs) mars duidelijk aanwezig, die uitmondde in weergaloos prachtige gespeelde snelle tooonladdes die eindigde in indrukwekkend aangeslagen akkoorden om langzaam terug te keren naar het intieme middendeel waarin heimwee en verdriet doorklonken om virtuoos en beheerst af te af te sluiten in het slotakkoord.

Eigenlijk was dit deel voor de pauze al conflict genoeg en ik begreep ook niet helemaal waarom Gavrylyuk binnen het thema Oorlog en Onschuld vervolgde met het meest uitgevoerde werk van Franz Liszt; Tarantelles napolitaines, Allegro vivace uit Venezia e Napoli S.159 (1838-1840). Je zou de ‘springdans’ Tarantella kunnen zien als een oorlogsstrijd in de mens zelf, die gebeten door de tarantula spin, zoals de legende verteld, een wilde dans moet uitvoeren om het spinnengif uit het lichaam te verdrijven. Liszt schreef voor zijn tijd de meest ingewikkelde virtuose pianomuziek, die voor menig pianist ook een strijd met zichzelf zal zijn geweest. Voor velen zal het bloed, zweet en tranen hebben gekost, dit werk in te studeren en/ of te vertolken. Voor Gavylyuk leek het deze avond geen stijd achter de vleugel, want hij liet uiterlijk onbewogen, vanuit de diepte van de vleugel de virtuoos snelle loopjes en toonsherhalingen, lichtende triolen in de diskant, steeds terugkerende arpeggio’s en indrukwekkend gespeelde akkoorden en octaven de zaal inrollen, het publiek overdonderd in stilte achterlatend.

 

 

 

 

Onschuld of Strijd.

Na de pauze had Gavrylyuk gekozen voor kinderlijke onschuld, door een aantal delen uit het kinderalbum opus 39 (1878) van Tsjaikovski te spelen. De pianist had niet eens voor de technisch moeilijkste delen als Baba Jaga de heks, of de Polka gekozen, maar ving aan met het Morgengebed en eindigde met In de Kerk. In het midden van de reeks klonken het prachtig muzikaal gekleurde deeltje De zieke pop, De begrafenis van de pop en De nieuwe pop, omlijst door vier andere verschillende muzikale verhaaltjes. Persoonlijk vond ik het jammer dat Roeland Hazendonk in zijn toelichting beschreef dat Tsjaikovski dit album heeft opgedragen aan Vladimir ‘Bob’ Davydov, een zeven jaar oude neef van de componist, waarmee Tsjaikovski waarschijnlijk sexuele contacten gehad zou hebben, evenals met andere jonge jongens. Of deze informatie op waarheid berust of niet; voor mij heeft dit muzikale kinderalbum zijn onschuld verloren en Hazendonk had het wat mij betreft beter bij de innerlijke strijd van de homoseksuele componist zelf kunnen houden. Bovendien vroeg ik mij af of deze toch onprettige informatie (en modegril), iets positiefs zou toevoegen aan de muzikale ervaring in de concertzaal, behalve dat het eventueel de donkere ondertoon van deze muziek voor kinderen zou kunnen verklaren.

Hoe dan ook, het was juist zo bijzonder dat de grote Gavrylyuk had gekozen voor deze fantastische, technisch eenvoudige, muzikale juweeltjes, zodat je als publiek de mogelijkheid kreeg te horen, hoe deze muziek op de piano verhalend, kleurrijk, intiem en zonder poespas kan worden vertolkt.

Vanuit de stilte van Tsjaikovki’s In de Kerk eiste Gavrylyuk volkomen concentratie van zijn publiek om zo de ijzersterkte akkoorden van Prokofievs Pianosonate nr. 7 in Bes opus 83 (1939-1942) in te kunnen zetten. Misschien was de rede dat Gavrylyuk voor deze sonate had gekozen niet dat het een oorlogssonate zou zijn, zoals deze door vele pianisten met veel strijd en donker geweld wordt vertolkt. Prokofjev is namelijk in de stad Sontsivka in de Oekraïne geboren en Gavrylyuk wilde zijn landgenoot misschien een eer betonen, want Sontsivka is in 2024 door de Russen ingenomen.

Hazendonk heeft in zijn programmatoelichting beschreven hoe de WOII in deze sonate zou zijn verklankt, maar bevestigd tevens dat Prokofiev daar zelf nooit iets over heeft gezegd of geschreven. Tot mijn grote vreugde beantwoorde Gavrylyuk op geen enkele wijze aan de oorlogsgedachten over deze sonate, maar liet met lichtheid, liefdevol, lyrisch, met heldere ritmiek en ongeloofklijk kleurrijk, de zeer virtuose muziek uit de klankkast van de vleugel rollen. Het verblufte publiek kon nog nauwelijks uit hun stoelen komen voor een zeer verdiend staand slotapplaus.

 

 

 

Gavrylyuk heeft wat mij betreft waargemaakt wat hij op 21 mei 2013 op zijn Facebooksite schreef: ‘Natuurlijk was Prokofiev beïnvloed door zijn leven in de Sovjet Unie tijdens het Stalin-regime, waarvan hij de absurditeiten heeft willen verklanken met hoge voltage elektriciteit en sarcastische humor. Maar Prokofiev heeft ook vaak sprookjes gebruikt als inspiratie voor zijn muziek, waarbij hij vooral de strijd tussen tegenstellingen als goed en kwaad benadrukte, waarbij het goede altijd zal zegevieren.’

Suus Blanke

 

Info:

– De tekst op de Facebooksite van pianist Gavrylyuk is ingekort en vrij vertaald door Suus Blanke.

-Pianist Gavrylyuk zal dit concert herhalen op 30 oktober 2026 in Musis in Arnhem, waar het programma Van Weense Helderheid tot Russische Extase is genoemd. In plaats van de zevende sonate van Prokofjev, zal de pianosonate nr 2, in bes klein, opus 36  van S. Rachmaninov worden gespeeld.

-Website Gavrylyuk

https://alexandergavrylyuk.com/

-Luister naar pianosonate nr. 10 in C-groot van W,A. Mozart, gespeeld door Gavrylyuk.

https://www.youtube.com/watch?v=hpxTyIvsu3I&t=722s