Pianist Jonathan Fournel is bijna een orkest op zich in Ravels linkerhandconcert

Philzuid o.l.v. Samy Rachid, m.m.v. Jonathan Fournel, piano. Werken van: Ravel (Pianoconcert voor de linkerhand),Saint-Saens (Danse Macabre, Bacchanale) en Franck (Le chasseur maudit). Gehoord: Concertgebouw Amsterdam, 1 november 2026

Door Willem Boone

Demonische turbulentie

Dit concert had geen motto meegekregen, maar dat had heel goed ‘Demonie in Franse muziek’ kunnen luiden. Het Pianoconcert voor de linkerhand van Ravel is best ‘heftige’ en sombere kost om een zondagochtendconcert mee te beginnen. Nadat pianist Jonathan Fournel zich aan de vleugel gezet keek hij veelbetekenend naar links. Daar gebeurde in het orkest van alles: een zeer diep en dreigend klinkende fagot en een langzaam aanzwellend volume. Dat laatste was wat mij betreft bijna te luid en dat gevoel hield ik gedurende het hele concert wanneer het orkest forte of harder speelde. Fournel vormde op zich bijna een orkest met zijn inzet, maar hij schakelde daarna terug naar pianissimo. Hij liet horen over een duizelingwekkende linkerhandtechniek te beschikken, maar hij deed ook recht aan de eenvoud die Ravels muziek eigen is.

Paul Wittgenstein, die in de Eerste Wereldoorlog zijn rechterarm verloor, voor wie Ravel zijn Pianoconcert voor de linkerhand componeerde…

Hij bracht daar waar dat nodig was gratie in de muziek aan. Bij een pianist die zich aan dit concert waagt, vraag je je altijd af wat hij met zijn rechterhand ‘doet’. De ene grijpt daarmee zijn kruk vast, de ander legt hem voor zich op de vleugel en Fournel liet hem losjes in zijn schoot liggen. Als je een sterk punt van dirigent Samy Rachid mag noemen, dan is dat wel dat hij veel gevoel voor scherpe ritmiek heeft. Hij zorgde er daarmee voor dat het orkest op een stuwende manier aanwezig was. Hij hield het gehele orkest goed ‘bij de les’, maar de begeleiding had verfijnder gekund. Vooral de blazers waren prominent, enigszins brutaal aanwezig op een manier die beter bij het jazzy Pianoconcert in g, het ‘gewone’ pianoconcert van dezelfde componist, gepast had. Soms overstemde het orkest de piano en had deze uitvoering iets weg van een ‘duel’. In de cadens liet de pianist bewonderenswaardig gelaagd pianospel horen, zodat het bijna leek of er toch iemand met twee handen speelde. Het was heel knap hoe hij tegelijk de melodie en de begeleiding speelde. Het zorgde voor een ontroerend rustpunt te midden van veel turbulentie. Daarna eindigde de uitvoering met een enorme klap.

Saint-Saëns en Franck

Ook de Danse macabre van Saint-Saëns valt onder de noemer ‘demonische muziek.’ De solo voor viool werd warmbloedig gespeeld door de concertmeester. Zij werd helaas niet met naam genoemd in het programma. Rachid dirigeerde met zwierige, weidse gebaren, waarmee hij wederom ritmisch alert spel aan het orkest ontlokte. Maar in zijn gebaren zag je bij de climaxen iets verbetens, wat je vervolgens in de (te luide) klank terughoorde. Bij het daarna gespeelde ‘le chasseur maudit’ van Franck viel opnieuw de drukke slag van deze dirigent op. Dat deed hij ook wanneer de beweging van de muziek langzaam was, waarbij je je als luisteraar afvraagt of het nodig is dat een dirigent zoveel ‘doet.’ Een sterk punt van deze dirigent is dat hij goed is in het hoorbaar maken van onderhuidse spanning, alleen het lijkt erop of hij de orkestklank niet altijd doseert. Dat is vooral het geval wanneer de muziek sterker is dan forte. De klank wordt dan zoals gezegd luid en de dirigent doet op zulke momenten denken aan een schilder die bepaalde kleuren op zijn palet mist. ‘Le chasseur maudit’ bevatte eveneens demonische trekjes, meer nog dan de Danse macabre van Saint-Saëns. Deze kwamen er goed uit, zij het dat ook hier de climax erg luid klonk. Er volgde applaus en het leek er even op dat het concert afgelopen was. In tegenstelling tot wat in het programma vermeld stond, speelde het orkest als laatste de Bacchanale uit Saint Saens’ opera ‘Samson et Dalila’.

Een oosters klinkende uitsmijter die herinnerde aan de voorkeur die deze componist voor oosterse landen koesterde. Het zorgde ervoor dat dit demonische concert toch op een enigszins luchtige wijze eindigde!

Willem Boone

Info:

www.concertgebouw.nl