Staatstheater Nürnberg: Vocaal magnifieke Rosenkavalier en heerlijke Brahms-avond

Richard Strauss – Der Rosenkavalier

Staatsphilharmonie Nürnberg o.l.v. Roland Böer. Emily Newton (Die Feldmarschallin), Wilhelm Schwinghammer (Baron Ochs auf Lerchenau), Corinna Scheurle (Octavian), Jochen Kupfer (Herr von Faninal), Andromahi Raptis (Sophie), Caroline Ottocan (Jungfer Marianne Leitmetzerin), Hans Kittelmann (Valzacchi) e.a. Regie: Marco Štorman. Gehoord: 12 juli 2026, Staatstheater, Nürnberg

Lieder im Gluck im Opernhaus

Johannes Brahms – Volksliedern, Liebeslieder-Walzer op. 52, Hongaarse dansen, Neue Liebeslieder op. 65. Julia Grüter (sopraan), Corinna Scheurle (mezzo-sopraan), Martin Platz (tenor), Samuel Hasselhorn (bariton), Kristina Yorgova, Daniel Rudolph (piano). Gehoord: 13 juli 2026, Staatstheater, Nürnberg

Door Peter Schlamilch

Nürnberg is een prachtige, duizend jaar oude stad met een rijke, deels natuurlijk verschrikkelijke geschiedenis: tussen 1943 en 1945 werd Neurenberg herhaaldelijk gebombardeerd door de Britse RAF en de Amerikaanse luchtmacht, waarbij het middeleeuwse stadscentrum en het kasteel van Neurenberg enorme schade opliepen en in rokende puinhopen veranderden. Na de oorlog koos de stad ervoor om de historische binnenstad grotendeels in oude luister te herstellen, waarbij iconische monumenten zoals het kasteel en kerken weer steen voor steen werden opgebouwd. Inmiddels leeft de stad weer en heeft talloze prachtige en gezellige plekken met terrassen, winkels en monumenten.

Oorverdovend

Ook het prachtige Staatstheater werd getroffen, maar dat kon in het najaar van 1945 alweer open. Het is daar dat ik twee uitstekende voorstellingen zag: om te beginnen een magnifieke Rosenkavalier, niet zozeer vanwege de decors, want die waren nogal abstract en eerlijk gezegd allesbehalve fraai (veel metalen stellages met daar tussenin zwarte doeken – het leek een beetje op een Probebühne), maar vanwege de uitstekende zangers die het toneel bevolkten. Om te beginnen hoorden we de prachtige, Duits-Hongaarse mezzosopraan Corinna Scheurle, die met haar mooie, flexibele stem en jongensachtige acteerprestaties een uiterst overtuigende Octavian neerzette – één die ontroerde en charmeerde. Zijn geliefde Feldmarschallin, de Amerikaanse sopraan Emily Newton, zong ook prachtig en evocatief, en wist haar personage werkelijk wijs en ontroerend vorm te geven – heel mooi om te zien en te horen. Ze speelde emotioneel en diepgravend, en haar slotaria, over het almaar gruwelijker verstrijken van de tijd, maakte diepe indruk op het publiek. Wel had ze soms (lang niet altijd) moeite om over de enorme orkestklank van de Staatsphilharmonie Nürnberg heen te komen, en eerlijk gezegd: vertrekkend chef-dirigent Roland Böer liet het orkest soms oorverdovend spelen, wat de samenklank niet altijd ten goede kwam en, als gezegd, voor sommige zangers lang niet eenvoudig was. Ook de strijkers hadden het soms zwaar in de lastige acoustiek van dit theater.

Bronzen geluid

Wie echter nergens last van had was Wilhelm Schwinghammer, die een fenomenale Baron Ochs auf Lerchenau neerzette – oerkomisch, proletarisch tot op het bot en met enorme vocale kwaliteiten: hij zingt ‘mooi boers’ waar nodig maar edel en nobel waar het kan. Hij acteert ontzettend goed en zingt in elke kleur die hij maakt met een hoge artistieke beschaving – zelfs wanneer hij de dames in de wangen (of erger) knijpt – en zowel zijn stralende hoogte als zijn sonore laagte zijn indrukwekkend. Bovendien lijkt hij onvermoeibaar. Een geweldige zanger, net als Hans Kittelmann, die een heerlijke, melancholieke Valzacchi vertolkte met een bijna droevige uitstraling – helaas ook hier weer veel te sterk begeleid, hoewel deze zanger er met gemak overheen kwam. Dirigent Roland Böer maakt wel mooie, vurige tempi en laat de muziek volop stromen, maar meer ontspanning in de klank zou orkest en zangers zeker goeddoen. Na de pauze konden we genieten van de schitterende, innemende en verleidelijke sopraan van de Grieks-Canadese Andromahi Raptis, die haar Sophie veel glans en jeugdigheid gaf – heerlijk. Ook haar vader, de Duitse bas-bariton Jochen Kupfer, deed het voortreffelijk: een geweldig, ronkend en bronzen geluid.

Fantastische zangers

Vooral na de pauze was de regie echt leuk en vaak dolkomisch: iedereen reageerde perfect op elkaar en aan de personenregie was duidelijk hard gewerkt – jammer was wel dat het grauwe toneelbeeld nergens meehielp om ook maar enig gevoel te krijgen van het Wenen in de 19^e eeuw. Het Bühnenorchester aan het eind speelde goed maar weer veel te sterk, en te weinig ademend, maar de laatste akte liep als een trein: alles klopte en Ochs, die zijn ‘gewichtige’ teksten voornamelijk in zijn onderbroek debiteerde, werkte sterk op de lachspieren van het publiek. Het koor van de opera van Neurenberg zingt en acteert fantastisch, maar dat de Feldmarschallin opeens niet meer blond was snapte ik niet goed – het verstrijken van de tijd? Maar zoveel tijd gaat er toch niet voorbij? Hoe dan ook: deze vocaal prachtige voorstelling werd heerlijk afgesloten met het beroemde terzet, dat ontroerend en aangrijpend was, ook al baadde het in tl-verlichting. Alle lof voor de fantastische zangers!

Kundig en vertrouwd

Corinna Scheurle (Octavian) stond een avond later alweer op het toneel, nu in een Brahms-concert met vier solisten uit het opera-ensemble, begeleid door twee pianisten van het theater. Op het programma een prachtige en zeer uitgebreide verzameling van liederen, duetten en ensembles van de Hamburgse meester, die naast grote koor- en symfonische werken ook deze soms vrolijke, soms  melancholische miniaturen schreef, meestal over de liefde en aanverwante zaken, vanuit het standpunt van beide geslachten. Wie de cv’s van de vier zangers bekijkt, raakt al snel onder de indruk van het grote operarepertoire dat ze bestrijken, maar ze bleken zonder uitzondering ook in het liedrepertoire uiterst kundig en vertrouwd, en juist die combinatie maakte hun voordrachten zo interessant – zowel de intieme beheersing van de liedkunsttechniek als hun uitbundigheid als operazangers werden ingezet om een waaier van kleuren en nuances te presenteren, alles in leuk samenspel.

Hechte eenheid

De Duitse bariton Samuel Hasselhorn maakte de meeste indruk, en meteen wordt duidelijk dat hij, naar eigen zeggen, zijn muzikale liefde zowel over opera als de liedkunst verdeelt: met zijn volle, warme en edele stem en zijn levendige voordracht pakte hij het publiek vanaf het eerste moment in, breeduit en rond de heel verschillende teksten zingend, zoals meteen al de openingswoorden: Mein Mädchen hat einen Rosenmund, Und wer ihn küsst, der wird gesund – de toon was direct gezet.

De Duitse tenor Martin Platz, die onder andere een grote verzameling Mozart-rollen op zijn naam heeft staan, zong zoetgevooisd, lyrisch, vloeiend en romantisch, maar had soms meer kunnen uitpakken en stralen in de hogere regionen. Julia Grüter, de sopraan van dienst, heeft een prachtige stem en leeft zich heerlijk in haar rol in, vaak heel vurig en gepassioneerd. Soms gebruikte ze in de hoogte iets te weinig vibrato, waardoor de intonatie nèt niet helemaal perfect was, maar ze overtuigde over het algemeen volledig. De hierboven genoemde Duitse-Hongaarse mezzo Corinna Scheurle, die dus een avond eerder nog Octavian zong, klonk – begrijpelijk – iets minder fris en fruitig dan de avond ervoor, maar ook zij paste zich fantastisch aan aan de kamermuzikale sfeer van de avond, en alle stemmen klonken mooi samen: een hechte eenheid, die bewees dat het Staatstheater Nürnberg beschikt over veelzijdige en intelligente zangers, die een bezoek aan dit prachtige theater en deze oeroude stad met al zijn geschiedenis, meer dan de moeite waard maakt.

Peter Schlamilch

Meer info Rosenkavalier: staatstheater-nuernberg.de

Meer info Liebeslieder-Walzer: staatstheater-nuernberg.de